Kościółki, dworki, kapliczki i chałupy – w sumie ponad 50 drewnianych budynków czeka na Świętokrzyskim Szlaku Architektury Drewnianej!
KONTRASTY
Wśród drzew, z dala od zgiełku miasta wznosi się niewielka świątynia. Jej spadzisty dach kryty jest gontem, ściany zbudowane z drewnianych bali, nad wejściem malutka figurka Chrystusa Frasobliwego, a dookoła unosi się zapach starego drewna. Patrząc na jej bryłę, mam wrażenie, że jestem na Podhalu, a nie w… Kielcach. Coś w tym jest. Jeden z najpiękniejszych świętokrzyskich kościołów drewnianych Przemienienia Pańskiego na Białogonie wzniesiono w 1918 r. w stylu narodowym, czyli zakopiańskim. Modlili się w nim pracownicy pobliskiej fabryki. Zaledwie kilka minut jazdy i następuje zmiana stylu. Już z daleka wzrok przykuwa wielka figura Madonny w kolorze… lila róż. W tle wznosi się prosty w formie fioletowy kościół Niepokalanego Serca NMP (ul. Melczarskiego). Zbudowali go w 1940 r. kolejarze z materiału, którego mieli pod dostatkiem, czyli podkładów kolejowych. Te dwie tak różne od siebie budowle połączył świeżo wytyczony Świętokrzyski Szlak Architektury Drewnianej.
TRASY
Nowy szlak liczy ponad 500 km! Podzielono go na pięć różnych tras, przy których czekają nie tylko kościoły. W Kielcach prowadzi jeszcze do modrzewiowego dworku Laszczyków. Przechodzi również przez Kakonin, gdzie znajduje się zagroda-muzeum. Jeszcze więcej zagród zobaczymy w parku etnograficznym w Tokarni. Tam dopiero poczujemy, jak wyglądało życie na kieleckiej wsi w czasach, kiedy murowane budynki należały do rzadkości. Wśród kilkudziesięciu zgromadzonych budowli znalazł się dwór szlachecki z Suchedniowa, chałupy wiejskie, studnie, apteka i prawdziwy przedwojenny wiejski sklepik. Patrzę na wystawione tam na półkach przedwojenne produkty i… Przecieram oczy… Proszek OMO! Nad dachami widać wieżę barokowego kościoła Matki Bożej Pocieszenia z Rogowa (1763 r.). W przeciwieństwie do innych kościołów na szlaku, które poza niedzielami i świętami mogą być zamknięte, ten zawsze jest otwarty! Nie zniechęcajmy się jednak, nawet jeśli kościelne wrota są zamknięte. Klucz zazwyczaj jest na plebanii.
PÓŹNY GOTYK
W Zborówku, małej miejscowości nieopodal Buska, kościół św. Idziego Opata stoi od zawsze, czyli od 1459 r. Taka bowiem data widnieje na belce w tuku tęczowym. To najstarsza budowla na szlaku i jedna z najstarszych w Polsce. W ołtarzu głównym zachowała się niewiele młodsza rzeźba św. Mikołaja oraz dwa skrzydła tryptyku. Przy okazji zajrzyjmy do Buska. Choć na szlaku znajduje się jedynie kościółek cmentarny św. Leonarda, warto zatrzymać się tu dłużej.
CUDA
Ponoć w miejscu, gdzie dziś wznosi się kościół pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Krynkach (z XVIII w.), ukazała się Matka Boska. Na pamiątkę tego wydarzenia wybudowano kapliczkę z obrazem Matki Boskiej Częstochowskiej. Ale to nie koniec cudów. Pewnego razu położono przed tym obrazem dziecko, które utonęło w stawie. Dziecko ożyło. Sto lat później przybywający tu pątnicy zanosili swe prośby już w nowiutkim kościele. Cudami zasłynął również obraz Matki Boskiej z kościoła św. Bartłomieja Apostoła (1657 r.) w Stradowie. Sam Kościół nie wygląda na swoje lata. W 1983 r. przeszedł generalny lifting. Budynek rozebrano, wszystkie zepsute elementy wymieniono na nowe i z powrotem złożono. Podczas pobytu w Stradowie trzeba również zobaczyć największe w Polsce słowiańskie grodzisko. W czasach swojej świetności, czyli od IX do XI w., również było drewniane, w związku z czym do naszych czasów zachowały się tylko wały ziemne. Ale nawet one robią niesamowite wrażenie! Stojąc na ich szczycie, wciąż wyraźnie widzimy zarys grodu, podgrodzia i zielone łąki poprzecinane białymi jak śnieg dróżkami i czarną asfaltową drogą. Zatem kluczyk do stacyjki i ruszamy na spotkanie z zabytkami!
Trasa I: Busko-Zdrój, Chotelek Zielony, Probołowice, Stradów, Topola, Cudzynowice, Gorzków – Rachwałowice, Świniary, Zborówek, Beszowa, Niekrasów, Strzegom.
Trasa II: Małogoszcz, Kurzelów, Bebelno, Kossów, Rakoszyn, Trzciniec, Obiechów, Mieronice, Krzcięcice, Mierzwin, Mnichów, Chomentów, Tokarnia, Rembieszyce.
Trasa III: Kielce (Dworek Laszczyków), Kakonin, Bodzentyn, Tarczek, Radkowice, Krynki, Parszów, Skarżysko-Bzin, Bliżyn, Mroczków, Odrowąż, Lipa.
Trasa IV: Góra Witosławska – Gierczyce – Stodoły – Kleczanów – Gliniany – Ruda Kościelna – Ostrowiec Świętokrzyski – Bodzechów – Sarnówek
Trasa V: tzw. “Pętla Kielecka”/ Small Kielce Circle: Kielce-Białogon – Kielce-centrum (zbieg ulic Mielczarskiego i Urzędniczej) – Kielce-centrum (ul. Jana Pawła II) – Kielce-Zagórze – Kielce-Dąbrowa – Kielce-Dyminy – Mójcza (gm. Daleszyce) – Wola Kopcowa (gm. Masłów)
www.drewniane.swietokrzyskie.travel
Tekst: Dorota Chojnowska
Tekst publikowany na łamach magazynu “Świat Podróże Kultura” w numerze wrzesień 2009 na str. 96-99.