Po półgodzinnym spacerze w głąb lasu dawnej Puszczy Nadpilickiej słyszymy charakterystyczne chrapnięcia. W ten sposób Ponca, Polisena i Podwiązka, żubry ze Smardzewic, witają nas na swych włościach.
W Ośrodku Hodowli Żubrów im. Prezydenta RP Ignacego Mościckiego, jak przystało na przedstawicieli prawdziwej leśnej arystokracji, każdy żubr ma swoje imię i rodowód. Ponieważ zwierzęta należą do linii nizinnej białowieskiej, ich imiona rozpoczynają się od „Po”. Tak też rozpoczną się imiona małych żubrzątek, które Polisena i Podwiązka urodzą pod koniec wakacji. Na razie ciężarne samice z godnością obserwują tych, którzy przybywają do Smardzewic… by je obserwować.
ŻUBRY NIZINNE
Największe europejskie ssaki (samce osiągają do 920 kg wagi) niegdyś zamieszkiwany puszcze całej Europy. W XIX w. można je byno zobaczyć i niestety, upolować już tylko w Polsce. Najdnużej uchowany się w Puszczy Białowieskiej, gdzie car Mikonaj II objął je ochroną. Dzięki temu tuż przed wybuchem I wojny światowej żyło tam ok. 1900 osobników. Wszystkie wybito podczas wojny. Ostatniego żubra zastrzelono w 1919 r.
W 1923 r, kiedy podjęto decyzję o odtworzeniu gatunku, okazało się, że w prywatnych hodowlach i ogrodach zoologicznych ostano się kilkadziesiąt żubrów, i tylko siedem osobników czystej krwi nadających się do rozrodu. To one są przodkami wszystkich polskich żubrów.
ODTWARZANIE
W 1934 r. prezydent Ignacy Mościcki w spalskich lasach otwiera zwierzyniec, do którego trafia kilka bizonów i żubro-bizonów, a dwa lata później pierwszy żubr czystej krwi. W ten sposób ośrodek aktywnie włącza się do programu ratowania królów nizinnych puszcz. Kolejna wojna znowu niweczy wysiłki hodowców. Dopiero w 1949 r. do zwierzyńca ponownie wprowadzają się żubry. W 1973 r. jako Ośrodek Hodowli Żubrów w Smardzewicach staje się częścią Kampinoskiego Parku Narodowego.
Dziś na 72 ha żyje ok. 20 zwierząt. Samce przebywają tu maksymalnie pięć lat. Później przenoszone są do stad wolnościowych lub sprzedawane do innych ośrodków w kraju i za granicą. Samice przebywają ok. 13 lat. Każda musi zostawić w ośrodku od trzech do czterech sztuk potomstwa. Później również trafiają na wolność. Żubr żyje średnio 25 lat.
Z WIZYTĄ U ŻUBRA
Dostojne zwierzęta przez cały rok żyją pod gołym niebem i w świętym spokoju, z dala od ludzi. Turyści zobaczą jedynie kilka osobników umieszczonych w specjalnej kwaterze pokazowej. Muszą wejść na drewnianą werandę widokową, którą podobnie jak wieżę obserwacyjną i bramę wjazdową jeszcze przed II wojną światową wybudowali cieśle z Podhala. Na terenie zagrody znajduje się też ścieżka edukacyjna, a pracownicy OHZ opowiadają o życiu żubrów w prowadzonym przez nich ośrodku.
Zanim wybierzecie się w dalekie, wakacyjne wojaże, wpadnijcie na kilka dni do
sąsiadów z północy.
Dojazd: ze wsi Smardzewice (ok. 10 km od Tomaszowa Mazowieckiego) drogowskazy
poprowadzą na parking. Stąd do bramy ośrodka jest 2,7 km (do pokonania na piechotę, bryczką lub rowerem).
Adres: Ośrodek Hodowli Żubrów w Smardzewicach
ul. Tomanka 9, 97-213 Smardzewice
tel. 0 606 903 525, 0 44 710 86 20
Wstęp: 0d 1.05 do 30.09 – godz 9-16 (dni powszednie),
godz 11-18 (soboty i niedziele). Od 1.10 do 30.04
– godz. 9-15 (dni powszednie), 11-15 (soboty i niedziele)
Bilety: 3,30 zł i 2,20 zł
Tekst: Agnieszka Łuczak
Tekst publikowany na łamach magazynu “Świat Podróże Kultura” w numerze marzec 2009 na str. 69-70.