Wyjeżdżając z Warszawy przez Wolę w kierunku Poznania, w Paprotni skręcając w lewo na Niepokalanów, Aleksandrów, Bolimów dotrzemy do Nieborowa, a później Arkadii. To tu znajduje się jeden z najcenniejszych zabytków Mazowsza. Zespół Pa-łacowo-Parkowy założony w latach dziewięćdziesiątych XVII w. przez kardynała – prymasa Michała Stefana Radziejowskiego, który był w posiadaniu ostatnich właścicieli Radziwiłłów od roku 1774 aż po 1945 rok.
Pałac to obecnie muzeum wnętrz z XVII-XIX wieku, oparte na ocalałym wyposażeniu i jego kolekcjach (rzeźba, obrazy, grafika, meble, brązy, porcelana i szkło, srebra, zegary, tkaniny, zbiory biblioteczne), uzupełnione obiektami sztuki i rzemiosła arty-
stycznego ze zbiorów Muzeum Narodowego w Warszawie. Pałac i ogród regularny (francuski) w Nieborowie oraz angielski (sentymentalno-romantyczny) w Arkadii po renowacji i uporządkowaniu zostały udostępnione zwiedzającym jako stylowe pałacowo-ogrodowe założenie rezydencjonalne.
Wiosną, kiedy wszędzie jest soczysta zieleń i bukiety barw azalii, rododendronów, bzów i jaśminów; latem, gdy przenika zapach lip i jesienią w stercie różnobarwnych liści platanów, klonów i kasztanowców znaleźć można ten jeden jedyny, olśniony tajemnicą listek miłorzębu warto na weekend przyjechać do Nieborowa. Nacieszyć oczy pięknymi widokami, odetchnąć świeżym powietrzem i spacerując pomiędzy wysokimi, starannie strzyżonymi szpalerami grabowo-lipowymi podziwiać stare drzewa, pod którymi przechadzali się Wł. Broniewski, J.U. Niemcewicz, M. Dąbrowska, X. Dunikowski…. Lista znanych osobistości odwiedzających to urokliwe miejsce jest długa i obejmuje ludzi kultury, sztuki, kościoła, polityki, niemal wszystkich dziedzin nauki, jak również postaci sceny światowej.
Ogród nieborowski posiada położone przed południową elewacją pałacu partery kwiatowe i niskie labirynty bukszpanowe oraz szeroką aleję lipową z trawnikiem dywanowym wytyczoną na osi założenia pałacowego. Od strony zachodniej ogród opiera się o wielki kanał zaprojektowany w kształcie węgielnicy.
Powróćmy do Pałacu. Sień Główna to jedyne zachowane do dzisiaj wnętrze dawnego dworu Nieborowskich (pierwszych właścicieli Nieborowa). Neorenesansowa boazeria z czarnego dębu, na pseudogdańskim stole ustawiona antyczna Głowa Niobe (upamiętniona w poemacie K.I. Gałczyńskiego „Niobe”), a obok kominka Popiersie Rzymianki. Na piętro wiedzie nas główna klatka schodowa pokryta kobaltowymi płytkami ceramicznymi holenderskimi z około 1700 roku, wyprodukowanymi w manufakturze w Harlingen, filii Delff. Sala Biała, zdobiona finezyjną sztukaterią, pełniła funkcję sali balowej i kaplicy pałacowej. Gabinet Żółty z wczesno klasy cysty czną dekoracją zaprojektowaną przez Szymona Bogumiła Zuga w 1784 roku i antykizu-jącą dekoracją malarską. Sypialnia Wojewody, tegoż samego architekta, gromadzi portrety rodziny i przyjaciół Radziwiłłów, z wyróżniającym się portretem Anieli Radziwiłłówny. Gabinet Zielony obecny wystrój architektoniczny i dekorację malarską otrzymał razem z Gabinetem Żółtym i Sypialnią Wojewody w 1784 roku. Biblioteka pierwotnie przeznaczona była na galerię obrazów. Salę wypełnia 13 mahoniowych szaf bibliotecznych sprzed 1817 roku. Zbiory biblioteczne Radziwiłłów zawierają kilka tysięcy starodruków ze wszystkich oficyn europejskich od Madrytu po Wilno. Ponad szafami galeria władców europejskich z XVIII wieku oraz założyciela pałacu kardynała Michała Stefana Radziejowskiego. Weneckie globusy Vincenzo Coronelliego z lat 1683-1693. Z balkonu piękna panorama na dziedziniec i kwitnące wiosną azalie. Mała Jadalnia uzyskała neorokokowy wystrój wnętrza w trakcie przebudowy dokonanej przez Michała Piotra Radziwiłła. Salon Czerwony utrzymany w stylu rokokowym. Dominującym akcentem sali jest portret Anny Orzelskiej, nieślubnej córki króla Augusta II i Henryki Renard. Sypialnia Księstwa, Buduar utrzymane są w neorokokowym wystroju. Gabinet Biblioteczny, urządzony meblami polskimi z XVIII-XIX wieku. Opuśćmy Nieborów kierując się starodrzewem lip w kierunku Łowicza do Arkadii – z romantycznym parkiem pełnym sztucznych ruin – Świątynią Diany, Akweduktem Rzymskim, Domem Murgrabiego, Przybytkiem Arcykapłana, Domkiem Gotyckim i Łukiem Kamiennym. Jako motyw przewodni ogrodu, przyjęty został mit arkadyjski, wiążący ze sobą symbole szczęścia, miłości oraz tragedię śmierci. Współczesny wędrowiec również może znaleźć tu oazę ciszy – zmęczony tempem życia zgodnie z mottem nad wejściem do Świątyni Diany- „Dove pace trovai d’ogin mia guerra”.
Gmina Nieborów obfituje także w rozmaite atrakcje historyczne i przyrodnicze. Południowo-wschodnia jej część obejmuje obszar Bolimowskiego Parku Krajobrazowego. W miejscowości Kompina znajduje się cmentarz wojskowy z II wojny światowej. Z kolei w Bednarach odnajdziemy dworzec kolejowy zł ćw. XX w., a niedalekim Julianowie przydrożną kapliczkę – pomnik Legionistów z lat 30 XX w. Nieborów to nie tylko zespół pałacowo- parkowy czy też manufaktura majoliki nieborowskiej, to także zabytkowy Spichlerz z XVIII w., Zajazd z lat 1766-1744, czworak z 1 ćw. XX w., Dom Ludowy z 1930 roku i plebania projektu Henryka Marconiego z 1848 roku. Na terenie Gminy znajduje się pięć Parafii Rzymsko-Katolickich. I choć nie są to ośrodki kultu religijnego znajdujące się na pielgrzymkowych szlakach, to jednak ich historyczne i architektoniczne wartości godne są uwagi. Turystom i miłośnikom dobrej zabawy Nieborów proponuje festyn sportowo- rekreacyjny „Nieborowska Biesiada” -13 sierpnia. Na lubiących aktywny wypoczynek czeka baza noclegowa w dwóch gospodarstwach agroturystycznych z 12 miejscami; Camping ze 100 miejscami noclegowymi oraz Dom Pracy Twórczej w Pałacu z 32 miejscami noclegowymi.
Tekst publikowany na łamach magazynu “Świat Podróże Kultura” w numerze Czerwiec 2005.