Warto przyjechać do Ciechanowa, stolicy północnego Mazowsza, pooddychać klimatem urokliwego, zielonego miasta. Położony w centrum kraju, na skrzyżowaniu trzech głównych szlaków komunikacyjnych 100 km na północ od Warszawy, liczy 47 tys. mieszkańców. Łatwo tu dojechać zarówno samochodem, jak i koleją – pociągami w kierunku Gdańska i Olsztyna. Od czasu wprowadzenia w 1998 roku reformy administracyjnej kraju nasze miasto, dawniej wojewódzkie, stało się siedzibą powiatu ziemskiego.
Herbem miasta jest wizerunek świętego Piotra, którego pomnik stoi w centrum miasta, na skwerze jego imienia. Założycielem Ciechanowa był podobno Ciechan – legendarny pogański książę, rycerz lub włodarz. Miasto ma bogate tradycje, pozosta-
jące w ścisłym związku ze znaczeniem i rolą, jaką już od średniowiecza odgrywało w regionie północnego Mazowsza. Przyjęło się, że nasz gród liczy około tysiąc lat, a niektóre odkrycia archeologiczne wskazują na istnienie tu osiedla już w VII stuleciu. Pierwsza pisana wzmianka o mieście pochodzi z 1065 roku. To dokument, mocą którego Bolesław Śmiały nakłada na Ciechanów obowiązek przekazywania dziewiątej części dochodów na rzecz klasztoru Benedyktynów w Mogilnie. W średniowieczu Ciechanów był już siedziba kasztelana, później stolicą jednego z księstw mazowieckich, a w XVI wieku drugim co do wielkości, po Warszawie, miastem na Mazowszu. Rozwojowi miasta jako ośrodka administracyjno-gospodarczego sprzyjało położenie – przebiegał tędy szlak bursztynowy, biegnący z północy na południe i krzyżujący się w tym miejscu z handlowym szlakiem z zachodu Europy na wschód.
Zwiedzanie miasta proponujemy zacząć od Farskiej Góry, która jest historyczną kolebką Ciechanowa. Na tym wzgórzu przez wiele wieków istniał drewniany gród, którego mieszkańcy czcili pogańskiego bożka ognia – Swarożyca. Dziś wznosi się tu dzwonnica z końca XIX wieku. Na sąsiednim, południowym wzgórzu warto obejrzeć kościół farny, zbudowany w pierwszej ćwierci XVI wieku, na miejscu wcześniejszych, które ulegały zniszczeniu podczas kolejnych najazdów. Świątynia jest typowym przykładem t. zw. gotyku mazowieckiego. W jej wnętrzu można podziwiać wiele pamiątek historycznych (m. in. nagrobną renesansową płaskorzeźbę, przedstawiającą rycerza w zbroi, dwie kamienne kropielnice z XV/ XVI w, drewniany krucyfiks z XVII w.), tablice pamiątkowe i epitafia. Jeszcze dalej na południe, u stóp farnego wzgórza, za neogotycką bramą – dzwonnicą, stoi XIV-wieczny kościół poklasztorny o barokowym wystroju, zbudowany dla sprowadzonych do Ciechanowa oo. Augu-stianów. XIV wiek przyniósł miastu wielkie zmiany – zostało przeniesione na nowe miejsce, bardziej na północ. Tu wzniesiono murowany obronny zamek, wytyczono prostokątny rynek, przy którym dziś można podziwiać miejski ratusz – neogotycką XIX–wieczną budowlę według projektu Henryka Marconiego, obecnie siedzibę władz miejskich. Monumentalny zamek, stojący w zakolu przepływającej przez Ciechanów Łydyni, otoczony fosą ze zwodzonym mostem, miał ochraniać gród przed wrogiem, głównie Krzyżakami. Jako własność królowej Bony stał się w połowie XVI stulecia jedną z najpiękniejszych polskich renesansowych rezydencji. Zniszczyli go Szwedzi w XVII i na początku XVIII wieku. Opuszczone ruiny stały się źródłem natchnienia poetów i pisarzy. Bywali tu Zygmunt Krasiński, który przyjeżdżał z sąsiedniej Opinogóry i Maria Konopnicka, która odwiedzała swojego syna Jana. To w tym zamku Henryk Sienkiewicz umieścił część akcji Krzyżaków, m. in. Pojedynek Zbyszka z Bogdańca z Rotgierem.
Dziś w zamku jest oddział ciechanowskiego Muzeum Szlachty Mazowieckiej. W basztach można obejrzeć wystawę białej broni, w piwnicach – ekspozycję archeologiczną. Na dziedzińcu zamkowym i pobliskich błoniach odbywają się koncerty muzyczne i imprezy plenerowe.
Ciechanów ma wiele obiektów sportowo-rekreacyjnych: stadion, kilka nowoczesnych hal sportowych, basen, krytą pływalnię. Powstaje coraz więcej miejsc hotelowych, restauracji, barów, pizzerii i pubów. Wokół miasta dynamicznie rozwijają się gospodarstwa agroturystyczne – można w nich spędzić urlop czy weekend, jeździć konno.
To miasto uczących się ludzi. Działa tu kilka wyższych uczelni, z których najprężniej rozwijają się Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa i Wyższa Szkoła Humanistyczna.
Ciechanowskie jest obszarem ekologicznie czystym. Miejskie tereny zielone, które zajmują powierzchnię około 37 hektarów, to położone nad Łydynią dwa duże parki, liczne skwery i zieleńce. Wzdłuż rzeki, w centrum miasta, rozciąga się też obszar chroniony – zespół krajobrazowo-przyrodniczy „Dolina Łydyni”, siedlisko wielu gatunków ptaków. Dzięki położeniu z dala od uciążliwego przemysłu oraz proekologicznym inwestycjom, takim jak nowoczesna oczyszczalnia ścieków, zmodernizowany system ciepłowniczy, stacja uzdatniania wody, ekologiczne składowisko odpadów, mieszkańcy i goście mogą cieszyć się czystym środowiskiem. Jesteśmy członkiem Stowarzyszenia Zdrowych Miast Polskich. Za ekologiczne osiągnięcia Ciechanów był nagradzany w kraju i za granicą. Zwyciężyliśmy w konkursie Stockholm Partnerships, otrzymując tak zwanego ekologicznego Nobla. Jako jedna z nielicznych gmin, prawo do posługiwania się znakiem promocyjnym Zielonych Płuc Polski.
Zapraszamy do miasta, w którym przeszłość splata się z teraźniejszością, a goście są zawsze mile widziani. Zachęcamy do wirtualnego spaceru po Ciechanowie na stronie internetowej Urzędu Miasta www.um.ciechanow.pl.
Tekst publikowany na łamach magazynu “Świat Podróże Kultura” w numerze Czerwiec 2006.