W południowej części Kociewia szumią Bory Tucholskie. Wśród lasów rozlewa się 90 jezior, najczęściej rynnowych, bo miejsce wymościł im przed tysiącami lat ustępujący z Europy lądolód. Przepływają tędy lewobrzeżne dopływy Wisły – rzeki Wda i Mątawa.
Malownicze przełomy Wdy
Przyroda jest największym skarbem regionu. Przyroda i krajobrazy, bo chociaż Kociewie rozciąga się na niżu, to widokowo jest bardzo zróżnicowane. Dostrzeże to każdy, kto wyruszy kajakiem na szlak Wdy. Na kociewskim odcinku rzeka o zdecydowanie nizinnym charakterze ma wręcz leniwy nurt. Słynie jednak z tego, że na całej blisko 200-kilometrowej długości meandruje, a jej zakola wyznaczają nierzadko urwiste, wysokie brzegi. W efekcie obfituje w malownicze przełomy, a ocieniające ją lasy potęgują wrażenie dzikości. Tajemniczości dodaje sama woda o ciemnym zabarwieniu, która kryjąc dno, była powodem nadania Wdzie miana Czarnej Wody. W dolnym biegu rzeki pojawiają się zgoła odmienne, industrialne akcenty. W szeregu działających tam elektrowni dwie są zabytkowe – Żur i Gródek, uruchomione w dwudziestoleciu międzywojennym. Na ich potrzeby spiętrzono rzekę. Z wytwarzanej na Wdzie energii elektrycznej korzystała powstająca wtedy Gdynia, a nad oba zalewy, szczególnie położony wyżej Żurski, tłumnie ściągali miłośnicy sportów wodnych i wypoczynku. Ba, koło zapory w Żurze obchodzono w owym czasie Dni Morza.
Wysoczyznę Świecką rozciągającą się w centralnej części urozmaicają także inne doliny, a mozaikę pól, łąk i lasów wzbogacają tafle jezior, szczególnie atrakcyjnych w rejonie Świekatowa, Błądzimia, Bukowca i Nowego. Od północy przylegają do Wysoczyzny Świeckiej Bory Tucholskie, z różnorodnymi zespołami leśnymi i torfowiskami. Mątawa w górnym biegu przecina zgoła nie nizinne otoczenie, przez co fragment jej zlewni obdarowano mianem Szwajcarii Rulewskiej. Jeszcze inaczej jest w Dolinie Dolnej Wisły, zamykającej region od wschodu. Zwłaszcza w okolicach Świecia i Nowego, gdzie na dnie wąwozów i parowów szemrzą strumienie, a na stokach tworzą się osuwiska.
Z kijkami przez las
Jeziora i rzeki kuszą nie tylko wodniaków, ale również wędkarzy. Przez lasy prowadzą liczne szlaki rowerowe i piesze, ścieżki przyrodnicze oraz specjalnie przygotowane trasy nordic walking. W tej ostatniej dyscyplinie wyspecjalizowała się gmina Osie, położona w północnej części Kociewia Świeckiego. W szerokim wachlarzu tras do przechadzek i szybkich marszów najkrótsza ma 3,3 km długości, a najdłuższa – 13,3 km. Przez cały rok odbywają się na nich różnorodne imprezy. Największe zainteresowanie towarzyszy Marszowi Walentynkowemu i Majówce w Tleniu, ale również podczas cotygodniowych, sobotnich wędrówek z kijkami frekwencja dopisuje.
Ponad 200 pomników przyrody
Bogatą przyrodę regionu chroni się w dwóch rozległych obszarach, ale w formie przyjaznej dla mieszkańców i rozwoju turystyki. Północ powiatu świeckiego i należące już do tucholskiego sąsiada Śliwice, objęto granicami Wdeckiego Parku Krajobrazowego. W południowej części znajduje się jeszcze rozleglejszy kompleks – Zespół Parków Krajobrazowych Chełmińskiego i Nadwiślańskiego. Osobliwości przyrody chroni się też w 13 rezerwatach, a na liście pomników przyrody jest ponad 200 obiektów. Z kolei jezioro Stelchno porywa pięknym otoczeniem i najczystszą w regionie wodą, a koło Leosi nieopodal Drzycimia leży największy na Pomorzu głaz narzutowy zwany „Kamieniem św. Wojciecha”. W Kozielcu koło Nowego rośnie topola czarna o obwodzie 576 cm w pierśnicy, a pośród dębów w Bąkowie koło Warlubia pyszni się „Kazimierz Wielki” o imponującym obwodzie pnia (980 cm) i wieku szacowanym na 650 lat.
Stary młyn w Grucznie
Rowerowy Szlak Napoleona
Tuż obok powiatowej stolicy, Świecia, wznoszą się Diabelce, wspaniały punkt widokowy nadwiślańskiej wysoczyzny, z którego popatrzymy na rozlewającą się szeroko na ponad 400 m Wisłę i położone na przeciwległym brzegu Chełmno. Właśnie tamtędy, nad Wisłą, biegnie kilka zróżnicowanych pod względem trudności szlaków rowerowych. Świeckiego biegu Wisły trzyma się fragment 1000-kilometrowej, ogólnopolskiej Wiślanej Trasy Rowerowej. Na terenie województwa kujawsko-pomorskiego ukończono ją najprędzej. Region przecina także międzynarodowy szlak rowerowy – wyznaczona na niebiesko „EuroRoute” R-1, prowadząca z Calais do Petersburga. Wytyczeniu kilku rowerowych szlaków towarzyszyły inspiracje historyczne. Trasą, jaką przemierzały wojska cesarza Francuzów przed 200 laty, poprowadzono niebieski Szlak Napoleona. Do jeszcze odleglejszej przeszłości odwołuje się zielony Szlak Grzymisława. Jak wynika z dokumentu z 1198 roku, książę namiestnik „przejeżdżał w konia swoje włości na jedno stajanie”. Jazdę tym 100-kilometrowym szlakiem najlepiej rozłożyć na dwa dni, by cieszyć się przyrodą i spokojnie odkrywać przeszłość Kociewia.
Spacer śladami Chopina
W regionie nie zapomniano też o piechurach. Świeckie Kociewie zaprasza ich choćby na szlak wiodący śladami Chopina – krótką, zaledwie 8-kilometrową trasę z Terespola do Świecia. Na dłuższe wędrówki znakomicie się nadają niebieskie szlaki: Zamkowy lub noszący imię związanego z regionem archeologa i etnografa, ks. dra Władysława Łęgi. A wśród nich dedykowany rodzinnemu wypoczynkowi, wyznakowany na zielono Szlak Nadwiślański i – zgoła odmienny, bo wymagający dobrej techniki oraz upodobania do przygody – czarny „Na Diabelce”.
Młyn w Grucznie i zagroda w Chrystkowie
Sztandarowe zabytki Kociewia znajdują się w sąsiednich częściach – tczewskiej i starogardzkiej, z bazyliką katedralną w Pelplinie i zamkiem w Gniewie na czele. Ale obecność w świeckim powiecie obiektów mniej znanych, w połączeniu ze wspaniałą przyrodą, zachęca szczególnie mocno do penetrowania urokliwych nawet zakątków i odnajdywania ukrytych w nich skarbów. Śladów osadnictwa olęderskiego, otoczonych parkami pałaców, starych młynów – jak ten w Grucznie, który stanowi najwspanialszy element oprawy sierpniowego Festiwalu Smaku, czy zagród – takich jak XVIII-wieczna w Chrystkowie, inspirujących organizację „Weekendów z mennonitami” w czerwcu.
Parafia św. Mateusza Apostoła w Nowem nad Wisłą
Chata pomennonicka w Chrystkowie
Krzywa wieża w Świeciu
W położonych nad Wisłą miastach – Świeciu i Nowem – znajdziemy całe zespoły zabytków, ze średniowiecznymi obiektami. W Świeciu najwspanialsze są bodaj fragmenty XIV-wiecznego pokrzyżackiego zamku z majestatyczną północno-zachodnią basztą. Roztacza się z niej panorama okolicy, a ciekawostką jest fakt, że to najwyższa udostępniona turystom krzywa wieża w Polsce.
Niezwykły fresk w Nowem
Wśród fresków na sklepieniu gotyckiej fary w Nowem znajdziemy rzadkie przedstawienie ukrzyżowanej kobiety z brodą. To Wilgefortis, legendarna córka króla Luzytanii, która nie chciała poślubić poganina. Żarliwie modliła się więc o pomoc. I stał się cud, gdyż wyrosła jej broda, skutecznie zniechęcając narzeczonego. Ojciec wpadł jednak w gniew i kazał ją ukrzyżować. Przedstawienie męczennicy należy do rzadkości, gdyż Kościół podaje w wątpliwość jej istnienie. Do godnych uwagi obiektów sakralnych w regionie należą sanktuaria maryjne: NMP Matki Kościoła w Płochocinie i Topolnie. To nie wszystko, gdyż zgodnie z planem, w 2018, a najpóźniej w 2019 r., Kociewie Świeckie będzie wymieniane w światowej czołówce miejsc związanych z astronomią. Powstaje tam bowiem nowy polski radioteleskop, jeden z trzech największych na świecie. Nadano mu imię Heweliusza i postanowiono, że stanie w Borach Tucholskich – przy północnej granicy powiatu świeckiego.
Ratusz w Świeciu nad Wisłą
Zamek w Świeciu
W bazie turystycznej Kociewia Świeckiego dominują gospodarstwa agroturystyczne, choć jest i większy ośrodek wypoczynkowy nad jeziorem Deczno, zaledwie 3 km od Świecia. Natomiast spragnieni luksusu znajdą dla siebie przynajmniej dwie oazy – „Evita Hotel & Spa” w rozwijającym się jako kurort Tleniu oraz „Hanza Pałac Hotel” w Rulewie. Ostatni z wymienionych obiektów zaprasza też dzieci i dorosłych do parku linowego, w którym oprócz zróżnicowanych tras poprowadzonych w koronach drzew jest plac zabaw dla najmłodszych z trampoliną i eurobangee oraz minizoo.
Kociewski Ośrodek Informacji Turystycznej
ul. 30 Stycznia 4
83-110 Tczew
tel.: (+48 58) 531 37 41
www.kociewie.eu
Miłośnicy turystyki rowerowej znajdą informacje na stronach: www.rowery.kociewie.eu
Artykuł przygotowany w ramach kampanii promocyjnej pn. „Ruszaj na Kociewie – łagodna kraina zaprasza”, współfinansowanej ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Kujawsko-Pomorskiego na lata 2007–2013 oraz budżetu Województwa Kujawsko-Pomorskiego.