Polska – gotyckie zamki Pomorza | Magazyn Świat Podróże Kultura

Wielką atrakcją turystyczną Pomorza są wznoszone tu przez prawie 300 lat zamki krzyżackie. Budowle te przypominają jednocześnie o trudnej i skomplikowanej historii tego regionu.

Zakon krzyżacki władał terenami w pobliżu ujścia Wisły od XIII do XV w. Wzniesione w tym czasie budowle należą do najbardziej wartościowych zespołów architektonicznych nie tylko w Polsce, ale i w całej Europie. Łącznie na ziemiach Państwa Zakonnego stało ponad 90 warowni, zamczysk i prawdziwych twierdz. Znaczna ich część nie dotrwała do dziś – uległa zniszczeniu, spłonęła lub została rozebrana. Te jednak, które przetrwały, zachwycają gotycką architekturą, szczycą się bogatą historią, a niektóre są owiane tajemnicami i legendami. Wszystkie świadczą o wysokim kunszcie swoich budowniczych, a dziś są bezcennymi zabytkami architektury i sztuki, chętnie odwiedzanymi przez turystów.

Wśród kilkunastu zamków leżących na szlaku, znajdują się zarówno obiekty zakonne, jak i zamki biskupie oraz kapitulne. Atrakcjami nie są tu jedynie mury i komnaty, ale także imprezy organizowane w zamkowych podwojach – turnieje rycerskie, koncerty muzyki dawnej, pokazy kunsztu i średniowiecznego rzemiosła, liczne kiermasze i jarmarki. To sprawia, że przemierzając szlak, możemy poczuć prawdziwą atmosferę zamkowego średniowiecza.

Z Torunia do siedziby komturów bierzgłowskich
Wyprawę szlakiem krzyżackich zamków można rozpocząć w Toruniu, któremu początek dali Krzyżacy w 1230 r. W mieście zachowało się wspaniałe, pełne zabytków Stare Miasto, oraz niewiele młodsze Nowe Miasto, wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Z potężnego zamku, zburzonego na początku wojny trzynastoletniej, zachowały się tylko ruiny, świadczące o wielkości dawnej warowni. Około 15 km na północy-zachód od Torunia znajduje się Zamek Bierzgłowski – niewielka wioska z dobrze zachowaną warownią. Był to jeden z najstarszych zamków krzyżackich, powstały w 1270 r. i będący siedzibą komtura. Zamek był kilkukrotnie niszczony, a w połowie XIX w. odrestaurowany w stylu neogotyckim.

Komturia w Świeciu i Zamek Gniew
Przekraczamy teraz Wisłę i udajemy się na północ – do Świecia. Już z daleka widoczne są potężne ruiny zamczyska, zbudowanego na sztucznej wyspie, niedaleko ujścia Wdy do Wisły. Do dziś zachowała się część średniowiecznych murów, a także wysoka na ponad 30 m. cylindryczna wieża, z której roztacza się wspaniała panorama. Podążając dalej na północ wzdłuż Wisły, po 50 km. dotrzemy do miasteczka Gniew, które wspaniale prezentuje się zwłaszcza od wschodniej strony. Tutejszy zamek został zbudowany w drugiej połowie XIII w. w gotyckim stylu. Budowla zachwycała, kiedy gościła w swych murach wielkiego mistrza krzyżackiego Michała Kuchmesitera. Organizowane tu od 1992 r. spektakle i inscenizacje historyczne oraz turnieje rycerskie sprawiły, że Zamek Gniew uznawany jest za jeden z głównych ośrodków upowszechniania historii w Polsce.

Człuchów i Konrad Wallenrod
Daleko na zachodzie, na dawnych rubieżach Państwa Zakonnego, znajduje się zamek krzyżacki w Człuchowie. Zamek do naszych czasów przetrwał tylko częściowo – zachował się fragment murów obronnych oraz wieża wysoka na 46 m., z której można podziwiać rozległą panoramę Człuchowa i okolicy. Warto pamiętać, że jednym z komturów na zamku był Konrad Wallenrod, znany z dzieła naszego wieszcza, Adama Mickiewicza. Innym, wysuniętym daleko na zachód, cennym zabytkiem jest zamek krzyżacki w Bytowie. Jest to jedna z najwspanialszych i stosunkowo najlepiej zachowanych warowni, pochodząca z XIV i XV w. Jego budowniczym był Mikołaj Fellenstein – ten sam, który budował również twierdzę w Malborku. Obecnie w zamku znajduje się muzeum i hotel.

Stolica Państwa Zakonnego
Wracamy do doliny Wisły, by skierować się wzdłuż jej wschodniego ramienia – Nogatu. Tutaj czeka na nas najbardziej znana atrakcja całego szlaku – zamek w Malborku. Ta największa na świecie budowla ceglana zaplanowana była jako główna stolica Państwa Zakonnego. Co roku przybywają tu rzesze turystów, by podziwiać wspaniałą gotycką architekturę, za przyczyną której warownia została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Jest obecnie największą gotycką budowlą obronną na świecie.

Sztum i Kwidzyn
Niedaleko Malborka koniecznie trzeba zobaczyć zamek w Sztumie. Na przesmyku między dwoma jeziorami, w wybitnie obronnym miejscu, wznosi się budowla z I połowy XIV w. W dobrym stanie zachowały się tu dolne kondygnacje wieży, mury obronne i fosa. W dawnych czasach pełnił on funkcję letniej rezydencji głowy zakonnego zgromadzenia. W zamku działa obecnie Stowarzyszenie Bractwa Rycerzy Ziemi Sztumskiej. 20 km dalej na południe, na wysokim brzegu doliny Wisły, wznosi się jedna z najbardziej imponujących krzyżackich warowni – zamek w Kwidzynie. Ceglany zamek połączony jest tu w jeden kompleks z katedrą. Charakterystycznym elementem zamku jest daleko wychodzące poza zwartą bryłę zamku gdanisko z prowadzącym do niego gankiem na wysokich arkadach.

Na ziemi chełmińskiej
Dalej na południe położona jest historyczna ziemia chełmińska z kilkoma godnymi uwagi zabytkami. Szczególnie malowniczo prezentuje się zamek w Radzyniu Chełmińskim, częściowo zrujnowany, zbudowany na rzucie kwadratu, z czterema narożnymi basztami. Ruiny zamku są udostępnione zwiedzającym – można wejść na jedną z narożnych wież, z której roztacza się rozległy widok na okolicę.

W ten sposób znaleźliśmy się ponownie w okolicach Torunia, po drodze obejrzawszy wszystkie najpiękniejsze pomorskie zamki gotyckie. Warto też wybrać się na osobną wyprawę, by zobaczyć zamki położone bardziej na wschód od doliny Wisły – na terenie Warmii i Mazur. Oglądając monumentalne twierdze Olsztyna, Reszla czy Lidzbarka Warmińskiego, czekają nas nie mniejsze emocje, a atrakcyjność podróżowania zwiększa jeszcze niepowtarzalny krajobraz pojezierzy.