Aż 49 miejscowości poznamy na pomorskich Szlakach Lubinusa. Są wśród nich miasta duże i małe, a nawet wioski. I są zarówno miejsca znane, jak i te, gdzie turyści raczej nie trafiają. Miejsca są różne, ale łączy je jedno: ich widoki znalazły się na słynnej mapie Księstwa Pomorskiego z 1618 r.
Mapa z widokami
Imponująca mapa o wymiarach 125×221 cm powstała na zamówienie księcia szczecińskiego Filipa II, a opracował ją niemiecki uczony Eilhard Lubinus, który podczas trzech podróży dokonał stosownych pomiarów i zebrał niezbędne informacje. Nowa mapa miała służyć sprawnemu zarządzaniu rozciągającym się od Łeby na wschodzie aż za Stralsund na zachodzie księstwem oraz do celów wojskowych.
Na mapie znajduje się 49 widoków najważniejszych miast pomorskich oraz sekularyzowanych klasztorów w Kołbaczu i Marianowie, a także książęcego pałacu myśliwskiego w Podlesiu koło Sowna.
Dziś wszystkie te 49 miejsca łączą opracowane przez Zamek Książąt Pomorskich w Szczecinie „Szlaki Lubinusa”. Podróż nimi to dobra okazja, aby poznać spuściznę Księstwa Pomorskiego, które istniało przez przeszło sześć wieków – od czasów Bolesława Krzywoustego aż do wojny trzydziestoletniej – na terenach obecnej Polski i Niemiec. Wędrując Szlakami Lubinusa, po obu stronach granicy zobaczymy intrygująco podobne świątynie, zamki i miasta, a wśród nich prawdziwe perełki architektury i przyrody.
Pętla za pętlą
Szlaki Lubinusa, przeznaczone są dla turystów zmotoryzowanych. Wszystkie trasy mają kształt zamkniętej pętli – dzięki temu podróż możemy zacząć w dowolnym miejscu danej trasy. Pięć tras prowadzi po Polsce, trzy w Niemczech, a jedna trasa wiedzie przez oba kraje.
Między Regą a Wolinem – 152 km (Wolin, Kamień Pomorski, Trzebiatów, Gryfice)
Trasa zaczyna się w Wolinie. Czasy sprzed tysiąca lat, gdy Wolin był potężnym miastem, przypomina będący rekonstrukcją wczesnośredniowiecznej osady skansen. Niedaleko stąd do Kamienia Pomorskiego, gdzie w gotyckiej katedrze możemy zobaczyć i usłyszeć wspaniałe barokowe organy z 1672 r.
Następnie trasa wiedzie przez Trzebiatów, który z powodu swoich licznych zabytków zwany jest „Kazimierzem Północy”. To właśnie tu zobaczymy uwieczniony na ścianie kamienicy wizerunek słonia z XVII w. Ostatnim miastem na trasie są Gryfice z imponującą kolekcją parowozów i wagonów kolei wąskotorowych.
Na południe od Szczecina – 103 km (Gartz, Gryfino, Banie, Pyrzyce, Kołbacz)
Szlak wiedzie zarówno przez Polskę, jak i Niemcy. Po drodze poznamy leżące nad Odrą miasteczko Gartz z zachowanymi średniowiecznymi murami obronnymi, przejedziemy przez będące cenną ostoją ptactwa wodnego Międzyodrze i odwiedzimy Gryfino z romańsko-gotyckim kościołem i słynnym „krzywym lasem”. W pobliskich Baniach warto zobaczyć gotycką kapliczkę św. Jerzego z 1417 r. Potem szlak zaprowadzi nas do Pyrzyc, ze świetnie zachowanymi murami obronnymi i XIX-wieczną studzienką św. Ottona, projektu słynnego niemieckiego architekta Karola Schinkla. Ostatnim punktem trasy jest Kołbacz z potężnymi pozostałościami klasztoru Cystersów.
W krainie gotyku i czarów – 66 km
(Stargard, Suchań, Szadzko, Dobrzany, Marianowo)
Szlak zaczyna się od perły gotyku – Stargardu. Szczególnie wielkie wrażenie robi tu kolegiata Mariacka. Przepiękną trójnawową bazylikę wzorowano na katedrach francuskich z XIII w. Następnie trasa prowadzi przez Suchań z gotyckim kościołem i ryglowymi domkami sprzed 200 i 300 lat oraz Dobrzany z klasycystycznym kościołem, projektu cenionego XVIII-wiecznego architekta Dawida Gillego. Niestety, po potężnym niegdyś zamku w Szadzku pozostały tylko wysokie na 13 metrów wały ziemne i fosy. Jeszcze w XVIII w. wszystkie budowle warowni rozebrano. Z kolei położone na szlaku Marianowo związane jest z tragiczną postacią straconej w 1620 r. za czary szlachcianki Sydonii von Borck, pensjonariuszki mieszczącego się w dawnym klasztorze zakładu dla samotnych panien. Do dziś przetrwał kościół klasztorny i jedno skrzydło klasztoru.
Między Odrą a Iną – 89 km (Szczecin, Szczecin Dąbie, Goleniów, Sowno)
Otwierający szlak Szczecin jest godny kilku dni zwiedzania. Czasy świetności Księstwa Pomorskiego przypomina tu pieczołowicie odbudowany ze zniszczeń II wojny światowej renesansowy Zamek Książąt Pomorskich. Obecna dzielnica Szczecina, Dąbie, w czasach Lubinusa była odrębnym miastem. Do dziś przetrwał tu dworek myśliwski książąt szczecińskich z ok. 1600 r., obecnie biblioteka. Gdy dotrzemy do Goleniowa, nie wolno pominąć gotyckiej Bramy Wolińskiej, która uchodzi za jedną z najpiękniejszych bram miejskich w całej Polsce. W kościele we wsi Sowno zobaczymy prawdziwą ciekawostkę – płytę nagrobną zmarłego w 1599 r., nadwornego błazna księcia Jana Fryderyka z wizerunkiem trefnisia.
W dorzeczu Parsęty – 270 km
(Kołobrzeg, Karlino, Białogard, Szczecinek, Bobolice, Koszalin, Sianów)
Podróż zaczynamy w Kołobrzegu, którego jedną z licznych atrakcji jest zbudowana praktycznie od nowa w latach 90. XX w. klimatyczna starówka ze średniowieczną katedrą i pięknym XIX-wiecznym ratuszem.
W pobliskim Karlinie zobaczymy relikty zamku biskupów kamieńskich oraz XIX-wieczny most podobny do rzymskich akweduktów. Niedaleko stąd do Białogardu, z fragmentami średniowiecznych murów obronnych i neobarokowym ratuszem. Gdy zawitamy do Szczecinka, poznamy tu m.in. zachowane skrzydło Zamku Książąt Pomorskich oraz piękny neogotycki kościół z początku XX w., a także przypominający obronny zamek ratusz, jeden z ładniejszych kraju. Ciekawostką Bobolic jest neogotycki kościół – niegdyś protestancki, a teraz służący wyznawcom prawosławia. Następnie szlak wiedzie przez Koszalin, gdzie zobaczymy Pałac Młynarzy z XIX w. oraz przepiękną ośmioboczną gotycką kaplicę św. Gertrudy. Na zakończenie trasy zajrzymy do Sianowa, z kościołem św. Stanisława. Jego murowana wieża pochodzi z XVI w., lecz wieża o szkieletowej konstrukcji „w kratę” jest dwa wieki młodsza.
Nadmorskie zamki i wędrujące wydmy – 293 km
(Darłowo, Sławno, Bytów, Lębork, Łeba, Słupsk)
Na początku podróży udamy się do Darłowa ze świetnie zachowanym Zamkiem Książąt Pomorskich. To właśnie w jego murach urodził się i zmarł słynny król-pirat Eryk Pomorski, swego czasu władca całej Skandynawii. Kolejnym etapem podróży jest Sławno, z zachowanymi średniowiecznymi bramami miejskimi. Następnie kierujemy się do Bytowa, z okazałym zamkiem Gryfitów.
Kolejny zamek, tym razem krzyżacki, czeka na nas w Lęborku. Ciekawostką Łeby jest barokowy kościółek z podwieszaną figurą anioła chrzcielnego. W pobliżu miasta rozciągają się słynne ruchome wydmy. Na zakończenie podróży zwiedzimy kolejny Zamek Książąt Pomorskich, tym razem w Słupsku.
Między Wkrą a Pianą – 164 km (Pasewalk, Ueckermünde, Usedom, Anklam)
Położony nieopodal polsko-niemieckiej granicy Pasewalk szczyci się świetnie zachowanymi umocnieniami z epoki średniowiecza. Gdy dotrzemy do Ueckermünde, będziemy pod wrażeniem tutejszej świetnie zachowanej starówki z Zamkiem Książąt Pomorskich, w którym zmarła żona Bogusława XIV, Anna Jagiellonka.
Położone na wyspie Uznam Usedom to obecnie ciche miasteczko z gotyckim kościołem i ładnymi, ryglowymi domkami w kratę. Na koniec trasy odwiedzimy Anklam, z muzeum pioniera lotnictwa Ottona Lilienthala, murami miejskimi i gotyckim kościołem Mariackim.
Od Wołogoszczy po las Gryfa – 170 km
(Wolgast, Greifswald, Loitz, Demmin, Altentreptow, Gützkow)
Trasa prowadzi przez mało popularne, lecz urokliwe niemieckie miasta. Wolgast słynie z pięknej starówki i podobnego do młynka ratusza, Griefswald z gotyckich kościołów i założonego w XV w. uniwersytetu, zaś malutkie Loitz z Bramy Kamiennej i gotyckiego kościoła. Atrakcją Demmin jest dominujący nad miastem gotycki kościół oraz stare spichlerze. W Altentreptow warto zobaczyć ważący 360 ton, imponujący Wielki Kamień i gotycki kościół, zaś Gützkow jest malutkim miastem z wielkim gotyckim kościołem z XIII w.
Wrota Rugii i kresy Księstwa – 195 km (Stralsund, Bergen auf Rugen, Barth, Ribnitz-Damgarten, Tribses, Grimmen, Franzburg, Richtenberg)
Kolejna trasa pozwalająca poznać niemieckie miasta, z których tylko Stralsund jest popularny wśród polskich turystów. Przyciąga ich tutejsze wielkie oceanarium z basenami, w których żyją ławice ryb bałtyckich, z Morza Północnego i Atlantyku. Jednak w obrębie miejscowej starówki zobaczymy prawie pięćset zabytków, w tym trzy potężne gotyckie świątynie i wspaniały ratusz. Nic więc dziwnego, że wpisano ją na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Kolejne etapy podróży to Bergen auf Rugen, z pięknym ryglowym domem Benedixów z 1630 r., gotyckim kościołem i wieżą widokową sprzed 140 lat, oraz Barth, ze świetnie zachowanym starym miastem. W Ribnitz-Damgarten stoi pamiętający czasy Gryfitów gotycki kościół, podobnie jak w malutkim Tribses, gdzie możemy zwiedzić też Muzeum Ziemniaka. Śliczne Grimmen może pochwalić się bramami miejskimi, równie starym ratuszem oraz współczesną rzeźbą praczki, a także zabawną fontanną z postaciami muzykantów. We Franzburgu czeka nas niemałe zdziwienie – tutejsza kaplica zamkowa jest bardzo podobna do kaplicy zamkowej w Szczecinie. Podróż zakończymy w Richtenbergu, gdzie stoi XIII-wieczny kościół z gotyckimi freskami.
W sieci i na papierze
Jak znaleźć Szlaki Lubinusa? Nic prostszego – wystarczy wejść na witrynę lubinus.pl
Znajdziemy tu nie tylko mapę Pomorza z wytyczonymi dziewięcioma trasami i ich dokładnym opisem, ale i samą mapę Lubinusa w imponującej rozdzielczości oraz katalog miast i ryb ukazanych na mapie. Do tego dochodzą archiwalne zdjęcia i inne pomocne materiały. Osobom przywiązanym do tradycyjnej formy pozostaje zwrócić się do Centrum Informacji Kulturalnej i Turystycznej w Zamku Książąt Pomorskich w Szczecinie (Szczecin 70-540,
ul. Korsarzy 34, cikit@zamek.szczecin.pl) o bezpłatną, wydaną w 2014 roku przez Zamkek Książąt Pomorskich w Szczecinie publikację „Śladami Lubinusa. Przewodnik niezwykły”. Jest ona dostępna również w wersji niemieckiej.
Eilhard Lubinus
Był jednym z największych uczonych doby renesansu. Urodził się w 1565 r. w Westerstede. Studiował na uniwersytetach w Rostocku, Lipsku, Kolonii, Strasburgu i w Tybindze. Od lat 90. XVI w. pracował na uniwersytecie w Rostocku, gdzie był profesorem poezji i teologii. Był autorem poczytnych wówczas słowników greki i łaciny, a także traktatu o przyczynach zła. Zajmował się również matematyką i kartografią. Zanim opracował mapę Księstwa Pomorskiego, stworzył mapę Rugii (1609). W 1614 roku wydał zadedykowaną księciu pomorskiemu Filipowi II grecko-niemiecko-łacińską edycję Nowego Testamentu, z przedmową i poradami dotyczącymi uczenia chłopców łaciny. Sławny już za życia, zmarł w Rostocku w 1621 r. Jego prace filologiczne były wielokrotnie wznawiane zarówno za życia autora, jak i po jego śmierci.
Zachodniopomorska Regionalna Organizacja Turystyczna
ul. Partyzantów 1, 70-222 Szczecin