Wiadoma rzecz Niewiadoma

Mało kto słyszał o gminie Sabnie i należących do niej wioskach: Niecieczy Włościańskiej, Kupientynie, Kupientynie Kolonii i Niewiadomej. A właśnie tu, niespełna 100 km od Warszawy, bez medialnego szumu, powstaje dziś retencyjno-rekreacyjny zbiornik na Cetyni, drugie po Zalewie Zegrzyńskim sztuczne jezioro na Mazowszu.

Pomysł powstania zbiornika na terenach wsi Nieciecz Włościańska, Niewiadoma, Kupientyn i Kupientyn Kolonia pojawił się w latach 70. ubiegłego wieku, ale jego budowę rozpoczęto dopiero w 2002 r. Oddanie akwenu do użytku nastąpi 3 sierpnia 2013 r. Okolony lasami zbiornik Niewiadoma budzi nadzieje na ożywienie gospodarcze oraz turystyczne zainteresowanie tym malowniczym zakątkiem Podlasia. Czyste powietrze, piękne lasy i cisza stwarzają idealne miejsce do wypoczynku.

Kiełbasa jałowcowa i „podglebiaki”
Miejscem godnym polecenia jest położone pod samym lasem gospodarstwo agroturystyczne „Pod Czerwonym Dębem” w Tchórznicy Włościańskiej, prowadzone przez Zofię i Witolda Kalinowskich. Pani Zosia bardzo chętnie wtajemnicza gości w tradycyjną kuchnię regionalną. Jest laureatką wielu wyróżnień w konkursach regionalnych, nawet wojewódzkich, ale jak twierdzi, największą nagrodą są dla niej zadowoleni goście. Innym magicznym miejscem oddalonym o kilka kilometrów od akwenu wodnego jest gospodarstwo ekologiczne „Dąbrówka” w Hołowienkach, prowadzone przez Małgorzatę Dąbrowską. Świeże powietrze, spokój, przejażdżki bryczką i zdrowa, ekologiczna kuchnia, w tym nagrodzona „Perłą” kiełbasa jałowcowa i pierogi „podglebiaki”, sprawiają, że ciężko opuszczać tak piękne i malownicze miejsce.

Śladami księżniczki Cetyni i Juliusza Cezara
Niewątpliwą atrakcją gminy Sabnie są Wały Jaćwingowskie w Niewiadomej. Już przeszło 200 lat temu prowadzone tam były wykopaliska, w czasie których odnaleziono monety Juliusza Cezara. Wędrując szlakami gminy Sabnie, warto wiedzieć, skąd wzięła się nazwa rzeki Cetyni. Jak głosi legenda, jaćwieska księżniczka o imieniu Cetynia, chcąc uniknąć małżeństwa z księciem z Mazowsza, rzuciła się z wałów grodowych do rzeki i utonęła. To właśnie od jej imienia nadano nazwę tej rzece.

Archeologiczne zagłębie nad Cetynią
Podczas budowy zbiornika Niewiadoma przeprowadzono badania archeologiczne. W skład zespołu badawczego wchodzili: Antoni Smoliński, Małgorzata Kiełbasińska i Krzysztof Karasiewicz. W sumie znaleziono ponad 1300 obiektów związanych z osadnictwem kumulującym się nad rzeką Cetynią oraz około 12 tys. ozdób, militariów oraz narzędzi wykonanych z krzemienia i kamienia.

Kurhan w Niecieczy Włościańskiej
Najważniejszym odkryciem był kurhan z wczesnej epoki brązu związany z ludnością tzw. kultury trzcinieckiej. Kurhan tworzył niewysoki piaszczysty nasyp, który krył dwa pochówki szkieletowe. W pierwszym grobową komorę tworzyła konstrukcja z kamieni, w drugim jedynie ułożone w narożnikach pojedyncze kamienie wyznaczały jej zarys. Kości uległy prawie całkowitemu rozkładowi, ale w podłożu pozostały wyraźne przebarwienia. Oddawały kształt złożonych tu ludzkich szczątków. Dzięki nim wiadomo, że zwłoki ułożono na boku, z podkurczonymi nogami i rękoma złożonymi przy twarzy. W kurhanie znaleziono aż 21 artefaktów metalowych, są to ozdoby i militaria wykonane z brązu: bransolety, tarczki spiralne, grot włóczni itp.

Kurhan z Niecieczy Włościańskiej na terenie wschodniego Mazowsza jest jednym z pierwszych tego typu odkryć związanych z ludnością kultury trzcinieckiej. Obecnie, pod kierunkiem Jakuba Affelskiego, trwają prace nad pozyskanym materiałem archeologicznym. Do badań laboratoryjnych przekazano już wszystkie metalowe artefakty z kurhanu oraz wyselekcjonowano próbki do określenia szczegółowego datowania kurhanu.

Grób Heleny Mniszkówny
Będąc w gminie Sabnie, koniecznie trzeba odwiedzić Zembrów, gdzie na przykościelnym cmentarzu pochowana jest powieściopisarka Helena Mniszkówna, autorka „Trędowatej”. Warto też zajrzeć do Grodziska, by obejrzeć drewniany kościół w stylu bazyliki rzymskiej z 1778 r.