Szlakiem Orlich Gniazd

Zamki wzniesione wysoko na samotnych skałach strzegły niegdyś polskiej granicy oraz kupieckich traktów. Dziś połączone malowniczym Szlakiem Orlich Gniazd stanowią główną atrakcję Jury Krakowsko-Częstochowskiej.

Szlak Orlich Gniazd liczy niemal 164 km i przebiega przez jeden z najpiękniejszych regionów naszego kraju – Wyżynę Krakowsko-Częstochowską. Cuda natury, a także kilkanaście zamków i malowniczych ruin zawieszonych niczym orle gniazda na szczytach skał można podziwiać, przemierzając szlak pieszo (pokonanie całej trasy zajmuje około tygodnia), na rowerze, konno, motocyklem lub samochodem. Dla chętnych są także dostępne loty widokowe balonem. Oznakowany na czerwono szlak rozpoczyna się w królewskim mieście Krakowie przy Krowodrzej Górce w parku Krowoderskim. Zanim wyruszymy na szlak, warto poświęcić co najmniej dzień na zwiedzanie jednego z najstarszych grodów w Polsce. Wędrując Drogą Królewską (Via Regia), którą kroczyli polscy władcy, od głównej bramy wjazdowej aż do Zamku Królewskiego na Wawelu, zobaczymy wszystkie najważniejsze miejsca i zabytki Krakowa: plac Matejki, Barbakan, Bramę Floriańską, Rynek Główny ze strzelistym kościołem Mariackim, sukiennice i malownicze kamieniczki. Nasyceni urokami Krakowa ruszamy na „podbój” orlich gniazd. Wyżyna Krakowsko-Częstochowska nazywana jest potocznie Jurą od nazwy okresu geologicznego, w którym powstały budujące ją wapienie. Samotne skały, wąwozy, jaskinie i inne formy krasowe powstały w wyniku rozpuszczania wapieni przez wodę. Przez tysiące lat dłuto natury wyrzeźbiło niezwykle zróżnicowany krajobraz. Naukowcy doliczyli się tu ponad 1500 grot i jaskiń. Jako że w XIV w. biegła tędy granica między Polską a Czechami, król Kazimierz III Wielki zbudował system zamków królewskich, który uzupełniały prywatne warownie wzniesione na trudnych do zdobycia stromych skałach. Z zamkowych wież można było lustrować okolicę i w razie wrogiego najazdu ostrzec sąsiedni zamek.

Wokół Ojcowa
Pierwsza na szlaku warownia wznosi we wsi Korzkiew (15 km od Krakowa). Usytuowany na wzgórzu dwór obronny z XIV w. należał do rodu Ługowskich. Obecnie w znacznym stopniu zrekonstruowany jest jednym z najciekawszych obiektów Korzkiewskiego Parku Kulturowego. Zaledwie 3 km dalej, w Ojcowie, znajdziemy ruiny zamku wzniesionego przez Kazimierza Wielkiego. Z budowli zachowała się wieża, baszta bramna i fragmenty murów. Najbardziej spektakularne pod względem przyrodniczym i historycznym tereny rozciągające się wokół Ojcowa zostały objęte ochroną Ojcowskiego Parku Narodowego. Park przecięty doliną Prądnika obfituje w fantazyjne formacje wapienne jak: Brama Sąspowska, Igła Deotymy i wąwóz Korytania. Koniecznie trzeba wejść do legendarnej Groty Łokietka, w której król Polski ukrywał się przed żołnierzami czeskiego monarchy Wacława II, konkurenta do krakowskiego tronu. Na terenie Oj- cowskiego Parku Narodowego znajdują się niezwykle atrakcyjne obiekty będące wizytówkami Jury Krakowsko-Częstochowskiej. Wznosi się tu jeden z najlepiej zachowanych zamków na szlaku – Pieskowa Skała. Budowla łącząca funkcje obronne i reprezentacyjne wyróżnia się gotyckimi wieżami, XVI-wiecznymi krużgankami i kopułą z lat 50. XX w. W murach zamku mieści się muzeum oraz restauracja oferująca wyśmienitą kuchnię regionalną. Nieopodal wzbija się w niebo najsłynniejsza jurajska skała – Maczuga Herkulesa. 25-metrowy ostaniec szerszy u góry niż w podstawie przypomina oręż mitycznego herosa. Równie ciekawie prezentują się mniej znane Skała Wernyhory i Wędrowiec.

Tajemnicze zamki
Szlak prowadzi duktami, leśnymi ścieżkami i asfaltowymi drogami, przez wsie i miasteczka ku kolejnym zamkom. Po drodze mijamy Rabsztyn zniszczony podczas potopu szwedzkiego, Smoleń ze wspaniałą panoramą majestatycznego zespołu skalnego Pasma Smoleńsko-Niegowickiego oraz Pilicę – miejscowość, w pobliżu której wypływa rzeka o tej samej nazwie. Na postój warto się zatrzymać w Podzamczu, do którego przyciągają majestatyczne ruiny zamku Ogrodzieniec. Gotycko-renesansowa budowla fantastycznie wkomponowana w skały „zagrała” w filmie A. Wajdy pt. „Zemsta”. Stroje wykorzystane w ekranizacji komedii A. Fredry, skamieniałości i pamiątki etnograficzne można oglądać w muzeum znajdującym się w tzw. Lamusie pod Salą Kredencerską. Legenda głosi, że nocami po murach zamkowych krąży, pobrzękując łańcuchem, Czarny Pies. To upiór okrutnego wojewody sandomierskiego Stanisława Warszyckiego, do którego w XVI w. należał zamek. W wakacje budowla tętni życiem przez całą dobę. W dzień odbywają się pokazy walk rycerskich, prezentacje starych rzemiosł oraz spektakle historyczne i koncerty. Po zmroku można zwiedzić zamek wraz z… duchami. W Karczmie Rycerskiej są organizowane biesiady staropolskie, z pieczonym prosiakiem i różnymi napitkami. U stóp zamku znajduje się park miniatur zamków jurajskich wiernie odtworzonych w skali 1:25, przedstawiający warownie z czasów świetności. Warto zobaczyć je wszystkie, by potem porównać w skali rzeczywistej, jak się zmieniły przez stulecia. Na sąsiedniej Górze Birów udostępniono do zwiedzania zrekonstruowany drewniany gród, który istniał tu do XIII w. Góra jest niczym ser szwajcarski, mnóstwo w niej dziur, grot i jaskiń czekających na odkrywców. Obowiązkowymi punktami na Szlaku Orlich Gniazd są: odbudowany w całości prywatny zamek w Bobolicach (do zwiedzania udostępniono dziedziniec) oraz połączona z nim podziemnym tunelem (według legendy) warownia w Mirowie.

Meta w Częstochowie
Przez romantyczną Dolinę Wiercicy i ostępy Sokolich Gór, zwanych miniaturowymi Beskidami, dotrzemy do ostatniego orlego gniazda na szlaku, którym jest zamek w Olsztynie nieopodal Częstochowy. W swoim czasie był jednym z najpotężniejszych na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej. Do jego budowy użyto nie tylko wapiennego łamanego kamienia, ale także czerwonej palonej cegły. Spacerując wokół majestatycznych ruin, dostrzeżemy typowe dla Jury skamieniałości – amonity, które świadczą o tym, że dawno temu dzisiejsza wyżyna była dnem morskim… Szlak Orlich Gniazd kończy się na Starym Rynku w Częstochowie. Większość jurajskich wędrowców kieruje się Aleją Najświętszej Maryi Panny do klasztoru Paulinów, do bazyliki Krzyża Świętego i Wniebowzięcia NMP, by pokłonić się przed cudownym obrazem Matki Bożej Jasnogórskiej. Jeśli twój poznawczy zapał się jeszcze nie wyczerpał, proponujemy wizytę w jedynym w Polsce Muzeum Produkcji Zapałek mieszczącym się w czynnych Zakładach Przemysłu Zapałczanego.

Związek Gmin Jurajskich
Do stowarzyszenia gmin z województw małopolskiego i śląskiego, leżących na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej, należy 38 gmin. Stowarzyszenie stawia sobie za cel m.in. promocję turystyczną Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej, rozwój turystyki wiejskiej, ochronę walorów przyrodniczych i kulturowych Jury, rozwój infrastruktury turystycznej. Związek ma siedzibę w Ogrodzieńcu.

Biuro Związku Gmin Jurajskich
pl. Wolności 42, Ogrodzieniec, tel. (32) 673 33 64, www.jura.info.pl