Zbliżają się jedne z najbardziej uroczystych dni w roku, pełne magii i rodzinnego ciepła – święta Bożego Narodzenia. Zapach choinkowego drzewka, widok odświętnie przybranego stołu z siankiem pod obrusem, dźwięki kolęd i z serca płynące życzenia. Tak oto co roku dzieje się magia…
Świąteczne tradycje na Mazowszu
Aura Bożego Narodzenia jest tak wyjątkowa, ponieważ towarzyszy jej sięgająca dwóch tysięcy lat tradycja. Wraz z upływem czasu obyczaje towarzyszące świętom Bożego Narodzenia uległy przeobrażeniom, a niektóre z nich – całkowitemu zatraceniu. Dawniej powszechne było przekonanie, że zabiegi i czynności dokonywane w tym czasie mają szczególną moc sprawczą. Wierzono, że zapewnią dobrobyt i urodzaj w gospodarstwie oraz zdrowie domowników. Przykładano wielką uwagę do tego, by żadnego z rytuałów nie zaniedbać. Starano się, by wygląd izby mieszkalnej jak najwierniej przypominał stajenkę, w której narodził się Jezus. Wiele tradycji związanych było z przygotowywaniem potraw świątecznych. Zwyczaj nakazywał, by dania spożywane w Boże Narodzenie przyrządzone zostały z produktów pochodzących z pól, lasu, ogrodu i wody. Ich liczba musiała być nieparzysta, w przeciwieństwie do liczby osób zasiadających do wigilijnej wieczerzy. To gwarantowało, że w kolejnym roku wszyscy spotkają się ponownie i nikogo nie zabraknie. Nogi ławy obwiązywano łańcuchem, aby nie zabrakło chleba, a pod nią umieszczano żelazo płużne posiadające moc odpędzania kretów. Na wigilijnym stole pod białym obrusem kładziono siano, aby upamiętnić przyjście na świat Jezusa w stajence betlejemskiej. Dość powszechnym zwyczajem było też przygotowywanie powróseł ze słomy, które następnie zabierano na pasterkę, a po powrocie obwiązywano nimi drzewa w sadzie, by obficie owocowały. To tylko niektóre z wielu zapomnianych już dziś tradycji bożonarodzeniowych.
Przywołane wspomnienia
Takich magicznych zabiegów było niegdyś wiele. Dziś możemy jedynie przeczytać o nich na kartach książek lub ujrzeć je w muzealnych wnętrzach. Wystawa „Boże Narodzenie na Mazowszu” prezentowana w Muzeum Wsi Mazowieckiej w Sierpcu jest wspomnieniem tej pięknej obyczajowości, a zarazem jednoznacznym obrazem różnic majątkowych i zmian światopoglądowych zachodzących wśród mieszkańców mazowieckiej wsi na przestrzeni ponad stu lat.
A te były widoczne zarówno w sposobie przeżywania świąt, wyposażeniu wnętrz mieszkalnych i dekoracjach, jak również w asortymencie spożywanych w tym czasie potraw. W każdej z zagród znajdziemy ekspozycję poświęconą odrębnemu zagadnieniu – od Adwentu, przez czas przedświąteczny, Wigilię i Boże Narodzenie, po dni poprzedzające karnawał. Zwiedzenie wszystkich daje pełen obraz bożonarodzeniowego świętowania mieszkańców mazowieckiej wsi przełomu wieków. W ukrytych pod strzechą włościańskich izbach można zobaczyć m.in. darcie pierza – charakterystyczne dla okresu Adwentu, tworzenie ozdób choinkowych oraz przygotowanie tradycyjnej wieczerzy wigilijnej z początku
XX wieku. Nie zabraknie ekspozycji dotyczącej przygotowań do wyjścia na pasterkę – szykowania pochodni i wspomnianych już słomianych powrozów, którymi gospodarze okręcali później drzewa w sadzie. Pojawią się też wigilijne snopy wraz z wykonanymi ręcznie z opłatków ozdobami zwanymi światami, podwieszane u sufitu drzewka choinkowe oraz charakterystyczne dla Mazowsza grupy kolędnicze. Natomiast w eleganckich wnętrzach dworu zwiedzający ujrzą przygotowanie wigilijnych potraw oraz przepięknie ustrojoną choinkę zajmującą centralne miejsce w wytwornym salonie.
Warto przenieść się w czasie i odwiedzić ten zapomniany, acz niezwykle klimatyczny i piękny świat, by poznać dawne zwyczaje i tradycje bożonarodzeniowe. Wystawę „Boże Narodzenie na Mazowszu” można zwiedzać od 10 grudnia 2022 do końca lutego 2023 roku.