Według raportu z 2022 roku, opracowanego przez Oddział Turystyki Dziecięcej i Młodzieżowej Polskiej Izby Turystyki, ponad 70% wyjazdów dla dzieci i młodzieży jest organizowanych przez podmioty nieposiadające wpisu do ewidencji organizatorów turystyki. Chociaż zorganizowane formy wypoczynku zyskują coraz większą popularność, ważne jest wcześniejsze sprawdzenie, czy zapewniają odpowiednio wykwalifikowaną kadrę, która będzie dbać nie tylko o rozwój podopiecznych, ale przede wszystkim o ich bezpieczeństwo.
W 2022 roku z letnich zorganizowanych wyjazdów skorzystało 1,328 miliona dzieci. Niezależnie od tego, czy jest to dwutygodniowy obóz z noclegiem, czy półkolonia, wymagane jest, aby kadra prowadząca posiadała odpowiednie i udokumentowane uprawnienia. Uprawnienia te są podzielone na dwa stopnie – wychowawców wypoczynku i kierowników wypoczynku.
Opiekun wypoczynku musi mieć ukończone 18 lat oraz ukończony kurs wychowawców wypoczynku dzieci i młodzieży. Dodatkowo konieczne jest zaświadczenie z Krajowego Rejestru Karnego (KRK) potwierdzające brak karalności oraz co najmniej średnie wykształcenie. Istnieje jednak kilka wyjątków od tych wymagań. Instruktorzy harcerscy nie są zobowiązani do posiadania średniego wykształcenia, a nauczyciele nie muszą ukończyć kursu wychowawców.
W przypadku kierowników wypoczynku, może nimi zostać osoba po ukończeniu 18 roku życia, niekarana, posiadająca co najmniej wykształcenie średnie oraz ukończony kurs kierowników wypoczynku. Ważnym warunkiem jest również posiadanie co najmniej 3-letniego doświadczenia w wykonywaniu zadań opiekuńczo-wychowawczych. Istnieją jednak wyjątki od tych wymagań – średnie wykształcenie nie jest wymagane od instruktorów harcerskich, kurs kierowników wypoczynku nie dotyczy osób pełniących funkcje kierownicze w szkołach oraz instruktorów harcerskich o stopniu co najmniej podharcmistrza, a nauczyciele i instruktorzy harcerscy o stopniu co najmniej podharcmistrza nie muszą posiadać doświadczenia. Dodatkowo, wszyscy członkowie kadry powinni posiadać badania sanitarno-epidemiologiczne oraz podpisaną umowę z organizatorem wypoczynku dotyczącą pełnienia funkcji wychowawczych, kuchennych, ratowniczych lub pielęgniarskich. Wszyscy inni pracownicy, którzy prowadzą określone zajęcia, powinni posiadać odpowiednie uprawnienia, np. jeśli obóz obejmuje wycieczki górskie, konieczne jest zatrudnienie certyfikowanego przewodnika, a jeśli w programie znajduje się żeglarstwo, sternicy powinni posiadać patenty żeglarskie – wyjaśnia Andrzej Bączkowski, ekspert ds. bezpieczeństwa pracy z firmy W&W Consulting.
Warto również zadbać o to, aby kadra wypoczynku miała co najmniej podstawowe przeszkolenie z udzielania pierwszej pomocy, prowadzone przez certyfikowane osoby. Oprócz obowiązkowego zapewnienia opieki medycznej, opiekunowie powinni być w stanie udzielić pierwszej pomocy.
Podczas planowania wypoczynku ważne jest również dokładne określenie, jakie zajęcia będą realizowane i jakie potrzeby kadrowe są niezbędne. Wszystkie te informacje muszą zostać odnotowane w zgłoszeniu formy wypoczynku do odpowiedniego kuratorium oświaty. Takie zgłoszenie jest niezbędne dla zorganizowania obozu lub kolonii.
Niestety, nie posiadamy rzetelnej statystyki dotyczącej bezpieczeństwa wypoczynku w Polsce. W 2015 roku Najwyższa Izba Kontroli przeprowadziła kontrolę form wypoczynku, w której stwierdzono, że 16% form nie było zgłoszonych do kuratorium, a nawet 25% organizatorów nie informowało o zmianach w zgłoszeniach wypoczynku, zwłaszcza dotyczących kwalifikacji wychowawców, często brakowało informacji o nieposiadaniu przez nich zaświadczenia o niekaralności – dodaje ekspert z firmy W&W Consulting.
Rolą i prawem rodziców jest sprawdzenie, czy dana forma wypoczynku jest zgłoszona – można to sprawdzić na stronie internetowej wypoczynku letniego. Ponadto rodzice powinni być poinformowani o programie wypoczynku i mają prawo żądać wyjaśnień dotyczących sposobu przebiegu i zabezpieczenia poszczególnych aktywności. Świadome podejście rodziców do tego zagadnienia pozwoli wyeliminować imprezy, które nie zapewniają odpowiedniego poziomu bezpieczeństwa dla dzieci.