Dawno, dawno temu Mazowsze, czyli samo serce Polski, było porośnięte wielką, dziką, gęstą puszczą. Pozostałości tych prastarych lasów można znaleźć do dziś w różnych częściach regionu. Stolica Polski, Warszawa, otoczona jest leśnymi kompleksami. Największy z nich, położony na północny zachód od miasta, to Kampinoski Park Narodowy. Nieco mniejsze tereny leśne otrzymały status parków krajobrazowych, a każdy z nich przyciąga turystów spragnionych odpoczynku na łonie przyrody.
KAMPINOSKI PARK NARODOWY
Kampinoski Park Narodowy to jeden z nielicznych na świecie parków tego typu, przytulonych do współczesnej metropolii. Do wschodnich rejonów puszczy można dotrzeć z Warszawy komunikacją miejską! Do pozostałych dojedzie się PKS-em lub własnym autem, które można zostawić na jednym z parkingów. Na dwóch – w Dąbrowie Leśnej i Roztoce – znajdują się punkty małej gastronomii. Na terenie samego parku nie ma żadnych bufetów ani sklepów, dlatego warto pamiętać, by na dłuższe wyprawy zabierać wodę i prowiant. I proszę w trakcie wędrówki wypatrywać łosia – symbolu tego terenu!
Wycieczkę po puszczy można zaplanować na kilka godzin, cały dzień lub dwa tygodnie. Na gości czekają ścieżki dydaktyczne, setki kilometrów oznakowanych szlaków pieszych i rowerowych oraz coraz bogatsza infrastruktura turystyczna na obrzeżach.
Żeby puszczę swobodnie eksplorować, warto wybrać miejsce na punkt wypadowy. Idealnie sprawdzi się dawna baza cyrkowa Julinek Park z zapleczem noclegowym i gastronomicznym oraz mnóstwem atrakcji: olbrzymi park linowy i park wodny to tylko część możliwości spędzania tam wolnego czasu. W miejscowości Granica, dawnej osadzie puszczańskiej, warto odwiedzić skansen budownictwa kampinoskiego, a w sąsiedztwie Puszczy Kampinoskiej znajdują się także: Żelazowa Wola z Domem Urodzenia Fryderyka Chopina oraz Brochów z ciekawym pod względem architektonicznym kościołem obronnym, w którym Chopin został ochrzczony.
MAZOWIECKI PARK KRAJOBRAZOWY
Na południe od Warszawy, po prawej stronie Wisły, znajduje się kolejny duży kompleks leśny: Mazowiecki Park Krajobrazowy. Zaczyna się jeszcze w granicach stolicy, biegnie wzdłuż linii otwockiej i dalej – linii kolejowej do Pilawy i Osiecka. Pokryty jest w większości lasem sosnowym, typowym dla dawnej Puszczy Osieckiej (bardzo zdrowy mikroklimat!), ale są tu również liczne torfowiska i pozostałości bagien poprzecinane drewnianymi kładkami, charakterystycznymi dla części mazowieckich parków i uwielbianymi przez turystów.
Charakterystyczny jest dla tego terenu także wyjątkowo urokliwy styl architektury drewnianej zwany świdermajerem – piękne drewniane zdobienia budynków wyglądające jak koronki można podziwiać m.in. w okolicach Otwocka.
NADBUŻAŃSKI PARK KRAJOBRAZOWY
Duży fragment wschodniej części Mazowsza zajmuje Nadbużański Park Krajobrazowy – jeden z największych parków w całej w Polsce. To kraina pogranicza, w której splatają się wpływy trzech regionów historycznych i etnograficznych – Mazowsza, Kurpiowszczyzny i Podlasia. Park rozciąga się po lewej stronie Bugu, obejmując jego dolinę z licznymi starorzeczami.
Meandrująca rzeka tworzy na tym terenie malowniczy krajobraz zdominowany przez bory sosnowe, podmokłe lasy i piaszczyste wydmy graniczące z torfowiskami. Zachodnią granicą parku, a właściwie jego otuliny, jest równie fascynująca krajobrazowo dolina rzeki Liwiec. I właśnie ten niesamowity krajobraz z meandrującymi rzekami, zamglone o poranku nadrzeczne łąki i 15 rezerwatów przyrody, do których wiodą ścieżki dydaktyczne, to bogactwo tego terenu.
BRUDZEŃSKI PARK KRAJOBRAZOWY
Przełomy i rozlewiska, starorzecza, maleńkie jeziora oraz torfowiska utworzone przez meandrującą wśród kompleksów leśnych Skrwę – tak w skrócie można opisać Brudzeński Park Krajobrazowy. Ze względu na wyjątkowe ukształtowanie terenu, z wielopoziomowymi tarasami, które przecinają setki wąwozów i jarów, a także bogactwo świata zwierząt i roślin, nazywany jest on „mazowiecką Szwajcarią”.
Walory parku można poznać, udając się na spacer specjalnie wytyczonymi ścieżkami edukacyjnymi lub – z nieco innej perspektywy – biorąc udział w zorganizowanym spływie kajakowym Skrwą. To niepokorna i niełatwa woda, tylko dla zaawansowanych, którym niestraszny rwący nurt oraz konieczność przenoszenia kajaka, gdy trafi się na przeszkodę.
KOZIENICKI PARK KRAJOBRAZOWY
W południowej części województwa, po lewej stronie Wisły, na wysokości Kozienic, ocalał fragment dzikiej puszczy, w którym również trafimy na charakterystyczne drewniane kładki. Dzikość tego lasu chroni Kozienicki Park Krajobrazowy z kilkunastoma rezerwatami przyrody. To wyjątkowy teren o specyficznym mikroklimacie: ciut cieplejszym (o pół stopnia) i bardziej wilgotnym niż obszary poza jego granicami. Oznacza to dłuższy okres wegetacyjny i roślinność niewystępującą w innych miejscach województwa. Są to m.in. takie gatunki drzew, jak jodła, buk, grab i wiąz górski. Wilgotne tereny upodobały sobie gady i płazy różnych gatunków: właśnie tutaj żyją rzadkie w Polsce żółwie błotne!
Wyjątkową popularnością wśród odwiedzających park cieszy się ścieżka prowadząca do Królewskich Źródeł, gdzie na polowania miał wybierać się król Władysław Jagiełło.
To nie wszystkie parki krajobrazowe Mazowsza. Część z nich leży na pograniczach województw, jak Bolimowski Park Krajobrazowy słynący z konwaliowych łąk, Podlaski Przełom Bugu, gdzie można spotkać zimorodki, oraz Górznieńsko-Lidzbarski Park Krajobrazowy – królestwo żurawi na pograniczu Mazowsza, Mazur i Kujaw. Jest jeszcze Chojnowski Park Krajobrazowy, lustrzane odbicie Mazowieckiego – po drugiej stronie Wisły, z piaszczystymi wydmami i imponującymi ruinami zamku w Czersku.
Materiał opracowano na zamówienie Samorządu Województwa Mazowieckiego