Na dalekiej północy, w Arktyce, rozgrywa się dziś jeden z najważniejszych dramatów współczesnej ludzkości. Lodowce na Szpicbergenie – krainie uznawanej za „laboratorium klimatu” – cofają się w tempie, które jeszcze kilkadziesiąt lat temu wydawało się niewyobrażalne. Średnio 40–60 metrów rocznie, a w niektórych miejscach nawet 150 metrów rocznie – tak szybko linia lodu ustępuje w głąb fiordów¹. To nie są już powolne procesy geologiczne, ale zmiany, które dzieją się na oczach jednego pokolenia.
Wystarczy spojrzeć na dane: od połowy lat 80. lodowce Svalbardu straciły ponad 800 km² powierzchni², a w lecie 2024 roku archipelag utracił około 62 gigaton lodu – czyli równowartość wody, która mogłaby wypełnić miliony basenów olimpijskich³. To nie jest abstrakcja. To realny wkład w podnoszenie się poziomu mórz, które zagrażają miastom na całym świecie – od Wenecji, przez Nowy Jork, po Dżakartę.
A jednak globalna reakcja jest boleśnie niespójna. Potrafimy przeznaczać miliardy dolarów na zbrojenia, na kolejne konflikty, na destrukcję – podczas gdy nasza planeta krzyczy o ratunek. Arktyka nie ma armii, nie ma politycznych lobbystów. Ma tylko białe lodowce, które znikają w ciszy.
Naukowcy od lat powtarzają, że Szpicbergen jest barometrem klimatu. To, co dzieje się tam dzisiaj, jutro stanie się rzeczywistością w innych częściach świata. Cofające się lodowce to nie tylko problem ekologów – to problem bezpieczeństwa żywnościowego, migracji, dostępu do wody pitnej. To wyzwanie dla całej cywilizacji.
Czy naprawdę ludzkość musi czekać, aż pierwsze wielkie metropolie zostaną zalane, by zrozumieć skalę zagrożenia? Czy naprawdę łatwiej nam budować nowe rakiety niż wiatraki, łatwiej wydawać na czołgi niż na energię odnawialną, łatwiej prowadzić wojny niż chronić przyszłość dzieci?
Szpicbergen topnieje. A wraz z nim topnieje cierpliwość planety.
Źródła:
Błaszczyk, M. et al. (2022). Retreat of Tidewater Glaciers in Eastern Svalbard (1970–2019). Remote Sensing, 14(2), 354.
Strozzi, T. et al. (2023). Long-term calving front changes of Svalbard glaciers (1985–2023). Scientific Data, Nature Portfolio.
Svalbard lost 61.7 ± 11.1 Gt of ice in summer 2024, The Cryosphere (raport), streszczenie: Phys.org, 2025-08-14.
- TEKST: Dorota Olendzka