Pałace i labirynty, samoloty i samochody, białe jelenie i ginące zawody, a do tego wyjątkowy świat Bohumila Hrabala – to tylko wstęp do odkrywania Czech Środkowych. Łatwo tu zacząć podróż z myślą o dzieciach i rozrywce, a skończyć z własną listą miejsc, fascynujących, zagadkowych, z podtekstem w tle.
W Loučeni pałacową historię można potraktować jak przygodę. W angielskim parku rozciągającym się na 23 hektarach wokół pałacu czeka 12 labiryntów. Każdy jest inny, każdy wykonano z różnych materiałów i zaprojektowano tak, by stanowił odmienne wyzwanie. Jest labirynt bukszpanowy, kamienny, linowy, podświetlany, a nawet niewielki labirynt palcowy. To przede wszystkim rozrywka dla rodzin z dziećmi, ale dla dorosłych labiryntarium też będzie wyzwaniem.
Pierwsza wzmianka o pałacu (a właściwie osadzie Loučeň) pochodzi z 1223 roku. Przez stulecia rezydencja przechodziła w ręce kolejnych rodów, w XVIII wieku przebudowana została w stylu barokowym, a w XIX wieku trafiła do Thurn-Taxisów i to im zawdzięcza rozległy park.
Pałac otworzył swoje wnętrza dla turystów w 2007 roku – dziś gości oprowadzają po nim przewodnicy w kostiumach, są też specjalne trasy dla dzieci. Można tu nawet przenocować w pałacowym hotelu Maxmilian. Z Polską łączy
Loučeň postać Václava Skalníka, twórcy angielskiego parku, którego historia związana jest z Wrocławiem. To właśnie w jego okolicach – dobrach i ogrodach magnackich związanych z regionem Dolnego Śląska, skąd ówczesne trendy, w tym styl angielski, przenikały do Czech – Skalnik przez pewien czas pracował i uczył się nowoczesnego rzemiosła ogrodniczeg.
Loučeň č.p. 1, 289 37 Loučeň, Czechy
Styl romantyczny, niczym z XIX-wiecznej powieści, odnaleźć można w Zámku Žleby. Wieżyczki, masywne mury skryte wśród drzew ukrywają luksusowe wyposażenie: meble, obrazy, oryginalne piece, przedmioty codziennego użytku – wszystko, co składa się na tę neogotycką warownię. Mieści się tu trzecia co do wielkości kolekcja broni w Czechach. Co ciekawe – w zamkowej kuchni wprowadzono nowoczesne jak na tamte czasy rozwiązania, a w zamkowym piecu do dziś regularnie piecze się tradycyjne kołacze. Można ich oczywiście spróbować i kupić.
W zamkowej oborze żyją białe jelenie, ale można tu zobaczyć także daniele, muflony, dziki i sarny. Są również czaple, bociany, kormorany oraz ponad 50 gatunków ptaków. Dwa razy dziennie odbywa się pokaz karmienia jeleni i treningu ptaków drapieżnych.
ul. Zámecká 1, 285 61 Žleby, Czechy
Pałac Kačina to jeden z najciekawszych przykładów architektury empirowej w Czechach. Dziś mieści się tu Muzeum Czeskiej Wsi, oddział Narodowego Muzeum Rolnictwa. Można zwiedzać m.in. historyczne wnętrza, bibliotekę Chotków i teatr zamkowy. W 2026 roku szczególnie warto zajrzeć na wystawę „Zahrady v knihách svázané”, poświęconą dawnym zielnikom. Jednym z prezentowanych zabytków jest Broumovski zielnik z 1595 roku, jeden z najstarszych zachowanych zbiorów suszonych roślin na czeskich ziemiach. Co ciekawe, wystawie towarzyszy żywa ekspozycja roślin inspirowana historycznymi zielnikami. Przy poszczególnych gatunkach można przeczytać, jak dawniej wykorzystywano je w medycynie, kuchni i codziennym życiu.
Svatý Mikuláš 51, 284 01 Kutná Hora 1, Czechy
DOŚWIADCZENIE Z PIERWSZEJ RĘKI
W Środkowych Czechach nie ogląda się świata – dotyka się go i przeżywa z bliska. W „ZOO Chleby” (założonym w 1997 roku) kontakt ze zwierzętami jest elementem doświadczenia. Niektóre ze zwierząt można karmić – choć tylko specjalną karmą kupioną na miejscu, a dzieci mogą podejść blisko kóz czy danieli. Z kolei centrum rzemiosła „Botanicus Ostrá” wygląda jak średniowieczne miasteczko rzemieślników: drewniane warsztaty, młyn z kołem wodnym, garncarz, kowal i pracownie, w których można własnoręcznie spróbować sił w dawnych rzemiosłach. Są też ogrody ziołowe, labirynt i płukanie złota. Na koniec warto skierować kroki do „Mirakulum” – ogromnego parku rodzinnego z wieżami, tunelami, konstrukcjami wspinaczkowymi, leśnymi placami zabaw i przede wszystkim wodnym światem. Jest tu także zamek z podziemnym przejściem.
ul. Václava Otty 1, 289 31 Chleby-Bobnice, Czechy
HRABALOWSKIM Szlakiem
Nymburk jest jednym z najsłynniejszych miast Czech Środkowych – rozsławiony przez Bohumila Hrabala, który spędził tu dzieciństwo i tu szukał źródeł literackiej wyobraźni. Miasto do dziś zachowało średniowieczny klimat, a ceglane baszty i mury nad Łabą tworzą jeden z najbardziej charakterystycznych widoków Nymburka. Hrabal w „Postrzyżynach” opisał swoje miasto jako niemal wyspę otoczoną wodą i murami, z ulicami prowadzącymi przez mosty i zaułki. W nymburskim browarze pracował jego ojczym. Browar i miasto stały się później ważnymi punktami hrabalowskiego świata. Ślady pisarza można znaleźć w mieście do dziś. Na rynku stoi ławeczka z rzeźbą pisarza, kotów i książek, a przez miasto prowadzi trasa po miejscach z nim związanych.
W pobliskim Kersku można odwiedzić chatę Bohumila Hrabala, kolejne miejsce związane z jego życiem i twórczością. Spędził w niej ponad 30 lat, pisząc część swoich tekstów. Od 2024 roku obiekt jest udostępniony zwiedzającym. W chacie można oglądać odtworzone wnętrza oraz przedmioty związane z życiem pisarza.
Kersko 274, 289 12 Hradištko-Sadská, Czechy
CO NIECO O CZESKIEJ MOTORYZACJI
Z kolei położona w sercu Czech Mladá Boleslav łączy przemysłową historię z bogatym dziedzictwem kulturalnym i zabytkową architekturą. W lokalnym Muzeum Lotnictwa Metoděja Vlacha wystawionych jest 26 historycznych samolotów, wśród nich oryginały i repliki. Z muzeum związana jest także historia, która wykracza poza muzealne eksponaty. Pełnowymiarowa replika samolotu Klemm L 25 z 1934 roku zabrała kilka lat temu w powietrze Jaroslavę Koupkovą. Miała wtedy 100 lat. Potem poleciała ponownie jako 101-latka i 102-latka. W wieku
103 lat pogoda zmusiła muzealników do zmiany samolotu na Pipera. Teraz pani Koupková przygotowuje się do swoich 104. urodzin i chce znowu polecieć Klemmem.
ul. Regnerova 114, 293 01 Mladá Boleslav 1, Czechy
Kilka ulic dalej na turystów czeka Muzeum Škoda Auto. Ekspozycja zaczyna się od narodzin marki w 1895 roku i prowadzi przez kolejne dekady motoryzacji aż do współczesności. Zwiedzanie muzeum warto połączyć ze wstępem do fabryki Škody, w której nadal trwa produkcja. Wśród eksponatów prezentowanych jest około 50 samochodów, pięć motocykli i dwa rowery, a repozytorium mieści 23 studia projektowe, prototypy samochodów osobowych i sportowych. Na nocleg można wybrać Aparthotel Na Klenici, urządzony w murach dawnej, ponad 300-letniej fabryki, kilka kroków od zamku i browaru.
ul. tř. Václava Klementa 294, 293 01 Mladá Boleslav 1, Czechy
Info: Hrad to przede wszystkim średniowieczny zamek o funkcji obronnej – mury, wieże, bramy. Zámek to zwykle późniejsza, wygodna i reprezentacyjna rezydencja szlachecka lub królewska, często z ogrodem lub parkiem; wiele zámków powstało z przebudowanych hradów. Palác to natomiast reprezentacyjny pałac, najczęściej miejski. Dlatego czeski zámek najlepiej tłumaczyć na język polski jako „pałac”.