Od włoskiej Toskanii, przez robotniczą Marsylię, po romantyczną Prowansję. Podróż do miejsc, w których rodziła się legenda francuskiej piosenki i kina.
Są głosy, których nie da się pomylić z żadnym innym. Wystarczy kilka taktów Les Feuilles mortes („Martwe liście”), by przed oczami pojawiły się paryskie ulice, jesienne drzewa i zakochani spacerujący bez pośpiechu. Śpiewa Yves Montand. Mężczyzna o magnetycznym głosie, aktor o niezwykłej charyzmie i człowiek, którego prywatna historia mogłaby posłużyć za scenariusz filmowy. 9 listopada 2026 roku mija 35 lat od jego śmierci. To dobry moment, by wyruszyć śladami artysty, który całe życie nosił w sobie trochę włoskiego temperamentu i bardzo dużo francuskiej duszy.
Wszystko zaczęło się w Toskanii
Zanim świat poznał Yves’a Montanda, był Ivo Livi. Urodził się 13 października 1921 roku w Monsummano Alto, w Toskanii. Jego rodzina była biedna, a ojciec Giovanni, zaangażowany w działalność antyfaszystowską, musiał opuścić Włochy. W 1924 roku rodzina Livi osiadła we Francji.
Warto rozpocząć tę podróż właśnie tutaj, w okolicach Monsummano Terme, niedaleko Pistoi i Florencji. Toskańskie wzgórza, kamienne miasteczka, winnice i niewielkie place tworzą scenerię, która zachęca do zatrzymania się na dłużej. To także okazja, by poznać włoskie korzenie artysty, który później stał się jedną z ikon francuskiej kultury.
Marsylia. Chłopak, który miał zostać gwiazdą
Kolejny przystanek to Marsylia. Właśnie tutaj dorastał Ivo Livi, w rodzinie włoskich emigrantów, która próbowała ułożyć sobie życie z dala od ojczyzny. Dzieciństwo nie przypominało bajki o przyszłej gwieździe. W wieku jedenastu lat chłopiec musiał przerwać naukę i rozpocząć pracę. Był robotnikiem, terminował także w zakładzie fryzjerskim swojej siostry.
A jednak marzył o scenie. W 1938 roku zaczął występować w marsylskim Alcazarze, śpiewając między innymi piosenki inspirowane amerykańskim Dzikim Zachodem.
Skąd wziął się pseudonim Montand? Według rodzinnej historii jego matka wołała z okna: „Ivo, monta!”, czyli „Ivo, chodź na górę!”. Tak narodziło się nazwisko, które później znała cała Francja.
Dzisiaj Marsylia przyciąga podróżnych Starym Portem, kolorową dzielnicą Le Panier, śródziemnomorską kuchnią i widokami z bazyliki Notre-Dame de la Garde. Spacerując po mieście, warto pamiętać, że właśnie tutaj zaczynała się droga chłopaka, który miał podbić paryskie estrady.
Paryż. Spotkanie, które zmieniło wszystko
W 1944 roku Montand przyjechał do Paryża. Występował w teatrach ABC i Moulin Rouge. Właśnie w tym drugim miejscu zwrócił uwagę Édith Piaf. Wielka gwiazda francuskiej piosenki dostrzegła w młodym Włochu talent i potencjał. Wzięła go pod swoje skrzydła, pomogła mu znaleźć własny styl i wprowadziła do świata paryskiego show-biznesu.
Dla miłośników muzyki przystanek przy Moulin Rouge na placu Blanche to obowiązkowy punkt spaceru po Montmartre. Czerwony wiatrak, neony i historia francuskiego music-hallu przypominają o czasach, kiedy na paryskich scenach rodziły się wielkie kariery.
Paryż ma z Montandem jeszcze jeden ważny adres. To cmentarz Père-Lachaise, gdzie w 44. kwaterze spoczywa wraz z żoną Simone Signoret. Ich grób jest jednym z miejsc, do których zaglądają miłośnicy francuskiego kina.
Saint-Paul-de-Vence. Tutaj zaczęła się miłość
Jeśli jest jedno miejsce, które szczególnie zasługuje na uwagę podczas podróży śladami Yves’a Montanda, to właśnie Saint-Paul-de-Vence na Lazurowym Wybrzeżu.
Kamienne uliczki wspinają się po wzgórzu, za murami kryją się galerie i pracownie artystów, a z tarasów otwierają się widoki na prowansalski krajobraz. W powietrzu czuć atmosferę dawnej bohemy. W XX wieku bywali tu malarze, pisarze, aktorzy i muzycy. Wśród nich Marc Chagall, Pablo Picasso, Henri Matisse, Lino Ventura i oczywiście Yves Montand.
To właśnie tutaj, w sierpniu 1949 roku, rozpoczęła się historia miłości Montanda i Simone Signoret.
Według historii zachowanej przez lokalną organizację turystyczną Simone przyszła do gospody La Colombe d’Or z Jacques’em Prévertem. Przy jednym ze stolików siedział Montand, któremu towarzyszył gitarzysta Henri Crolla. Wspólni znajomi przedstawili sobie przyszłych małżonków. Resztę dopisało życie.
La Colombe d’Or. Adres, który warto zapamiętać
To miejsce ma własną legendę. La Colombe d’Or, historyczna gospoda przekształcona w hotel i restaurację, od dziesięcioleci przyciąga ludzi sztuki. W jej wnętrzach można zobaczyć dzieła znanych artystów, a atmosfera przywołuje czasy, kiedy przy stolikach spotykali się malarze, aktorzy i pisarze.
Montand i Signoret należeli do wiernych gości tego miejsca. Podczas pobytów w Saint-Paul wracali tu przez wiele lat.
Dzisiaj można przyjechać, przespacerować się po okolicy, a przy odpowiedniej rezerwacji również zjeść posiłek w restauracji. Warto jednak wcześniej sprawdzić dostępność i zasady przyjmowania gości.
Pétanque, czyli Montand po godzinach
W Saint-Paul jest jeszcze jeden adres, który powinien znaleźć się na trasie. To Place du Jeu de Boules, dawniej znany jako Place De Gaulle. Pod rozłożystymi platanami miejscowi rozgrywają partie pétanque, popularnej na południu Francji gry w metalowe kule.
Montand uwielbiał tę rozrywkę. Grał tutaj z mieszkańcami, a także z przyjaciółmi ze świata kina, między innymi z Lino Venturą. Wyobraźmy sobie letnie popołudnie, cień drzew, stukot kul i aktora, który zamiast pozować do zdjęć po prostu uczestniczy w życiu miasteczka.
Na ekranie został na zawsze
Montand pozostawił po sobie również imponujący dorobek filmowy. Widzowie pamiętają go z takich produkcji jak Cena strachu Henriego-Georgesa Clouzota, polityczny thriller Z Costy-Gavrasa czy Jean de Florette, w którym stworzył jedną ze swoich najbardziej pamiętnych kreacji.
Warto połączyć podróż po miejscach związanych z jego życiem z filmowym wieczorem. Zwłaszcza Jean de Florette i Manon u źródeł pozwalają poczuć klimat prowansalskiej wsi, jej krajobrazów, obyczajów i skomplikowanych ludzkich relacji.
Ostatni rozdział
Yves Montand zmarł 9 listopada 1991 roku w szpitalu w Senlis, na północ od Paryża. Miał 70 lat. Został pochowany na cmentarzu Père-Lachaise, obok Simone Signoret, która odeszła sześć lat wcześniej.
Dziś podróż jego śladami może być pretekstem do odkrycia kilku bardzo różnych oblicz Francji. Marsylia opowiada o emigracji i trudnych początkach, Paryż o narodzinach kariery, a Saint-Paul-de-Vence o miłości, przyjaźni i życiu w rytmie południa.
Warto przyjechać tu bez pośpiechu. Zajrzeć do galerii, usiąść pod platanami, zamówić kawę i pozwolić, by w tle zabrzmiało Les Feuilles mortes. Może właśnie wtedy łatwiej zrozumieć, dlaczego Yves Montand pozostał tak bliski kolejnym pokoleniom słuchaczy.
1 Zdjęcie: W marsylskiej dzielnicy La Cabucelle powstała monumentalna kompozycja poświęcona historii tej okolicy. Jednym z jej bohaterów jest Yves Montand, który spędził tam część dzieciństwa.