Pomorski gród na wiślanym szlaku, położony wśród urozmaiconych krajobrazów pogranicza Doliny Kwidzyńskiej i Pojezierza Starogardzkiego, dumny jest ze swej wielowiekowej historii. Żeby opanować Gniew, tak brzmi slogan promujący miasto, warto poznać jego główne atuty.
Pochodzenie nazwy miasta nie jest do końca wyjaśnione. Prawdopodobnie nawiązuje do miejsca położenia na wzniesieniu lub do określenia gnić (gnijące po wylewach rośliny na nadrzecznym tarasie). Tak czy inaczej, Gniew usytuowany w dolinie Wisły przy ujściu Wierzycy wzmiankowany jest już w źródłach z początku XIII w. W 1276 r. książę pomorski Sambor II nadał osadę rycerzom zakonu Szpitala Najświętszej Maryi Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie, potocznie zwanych Krzyżakami. I tak pozostało przez kolejne 190 lat. Krzyżacy wznieśli tu zamek – najpotężniejszą warownię na lewym brzegu Wisły, a współcześnie najważniejszy zabytek miasta. Zamczysko, choć wielokrotnie przebudowywane, zachowało pierwotny gotycki styl. Potężna budowla na przestrzeni wieków była siedzibą komtura gniewskiego i polskich starostów, spichlerzem i ciężkim więzieniem. Zamek spłonął w 1921 r.
Świadectwa Gniewu
Dopiero w końcu lat 60. XX w. rozpoczęto jego odbudowę. Obecnie w skład kompleksu wzgórza zamkowego, poza zamkiem, wchodzą również dwa hotele, schronisko młodzieżowe zwane dormitorium, restauracje, kawiarnie, zamkowe stajnie i przystań, a także park historii i rekreacji. W każdy letni weekend odbywają się tu ciekawe imprezy historyczne pod hasłem „Podróż w przeszłość”.
Z lotu ptaka doskonale widać szachownicę średniowiecznych ulic, otaczających kwadratowy, brukowany rynek. Liczne zabytki świadczące o długiej historii Gniewu zlokalizowane są w starej części miasta, dawniej otoczonej murem, między ulicami Górny Podmur i Dolny Podmur. Są wśród nich: Ratusz w rynku, gotycki kościół parafialny św. Mikołaja (z kaplicą Radziwiłłów i jedynym w diecezji pelplińskiej ołtarzem Jana Pawła II) oraz pięknie zachowane późnogotyckie kamieniczki podcieniowe, zwane „gniewskimi lebami”. Warto zajrzeć na ulicę Sambora, do Ogrodu Historii. Zachętą dla najmłodszych turystów do spaceru jest możliwość zobaczenia miejskiej maskotki – legendarnego Misia Maciusia. Wykonana z brązu figurka sympatycznego zwierzaka stała się kultową atrakcją turystyczną, zwłaszcza że miś bardzo lubi się przebierać…
Historycznie i kulturalnie
Gdzie zamek, tam i Bractwo Rycerskie. Gniew od lat słynie z fantastycznych turniejów rycerskich. Co roku odbywa się tu wiele inscenizacji historycznych, nawiązujących m.in. do wojen szwedzkich i osoby króla Jana III Sobieskiego, który sprawował w swoim czasie urząd starosty gniewskiego. W ostatni weekend czerwca, w ramach Międzynarodowego Turnieju Konnego, rycerstwo ponownie opanuje gród, a pod zamkiem zapłoną wielkie ogniska, które rozświetlą „mroki średniowiecza”. A to dopiero początek! W lipcu odbędą się obchody X-lecia Chorągwi Husarskiej Marszałka Województwa Pomorskiego, a na początku sierpnia chóry z całego świata przybędą na Międzynarodowy Festiwal Muzyki Gospel. W święto Matki Boskiej Zielnej ulicami miasta przejdzie pochód księżniczek, upamiętniający królową Marysieńkę. Panie i panienki ubrane w historyczne stroje będą rywalizować o miano najpiękniejszej. Poszukiwacze regionalnych smaków koniecznie powinni przyjechać do Gniewu pod koniec miesiąca na Dorszowe Żniwa – coroczny konkurs kulinarny. Miasto należy do etnograficzno-kulturowego regionu Kociewia, który wyróżnia się m.in. specyficznymi potrawami. Wizyta w Gniewie to zatem doskonała okazja, by posmakować kociewskich golców, grochowinków, fefernusków i gryzu.
Gniewne szlaki
Miasto położone jest na arcyciekawych tematycznych szlakach turystycznych: Szlaku Zamków Krzyżackich i Szlaku Gotyckim oraz kilku innych. Warto rozejrzeć też się wokół miasta. Uroki regionu podziwiać można z kajaka podczas spływu krętą Wierzycą (np. z Pelplina do Gniewu – 30,5 km). Niezwykle przyjemnym sposobem na zwiedzanie Doliny Dolnej Wisły są rejsy gondolami, które wypływają z przystani zamkowej, lub przejażdżki bryczką. Miłośnicy dwóch kółek mają okazję odbyć wycieczkę pomorskim odcinkiem Wiślanej Trasy Rowerowej w stronę Torunia bądź do Gdańska. Ekoturystów zainteresuje bogactwo przyrodnicze Gniewskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu obejmującego dolny odcinek doliny rzeki Wierzycy od Janiszewa do ujścia. W rezerwatach florystycznych „Wiosło Duże” i „Wiosło Małe” rosną dorodne zbiorowiska leśne z rzadkimi gatunkami roślin w runie. Uzbrojeni w sprzęt optyczny podglądacze ptaków docenią z pewnością walory Obszaru NATURA 2000 „Dolina Dolnej Wisły”. W tej ptasiej ostoi żyją między innymi gągoły, derkacze, rybitwy białoczelne, nury, bąki i czaple.
Po prostu: Gniew i okolice to naprawdę ładny kawałek Polski!
Dojazd do miasta: Gniew położony jest w województwie pomorskim, 65 km na południe od Gdańska, przy drodze krajowej 91.
INFO
Referat Promocji i Informacji Urzędu Miasta i Gminy Gniew
tel.: +48 (0) 58 535 40 21
e-mail: rpi@gniew.pl
www.opanujgniew.pl
www.gniew.pl
www.zamek-gniew.pl
Tekst publikowany na łamach magazynu “Świat Podróże Kultura” w numerze maj 2014 na str. 50-53.