Ma mnóstwo zagadek, ciekawe zabytki i pełną niezwykłości historię. Z czystym sumieniem Wałbrzych można nazwać stolicą dolnośląskich tajemnic.
Leżące w malowniczej dolinie, otoczone przez szczyty Gór Wałbrzyskich miasto w niczym nie przypomina dawnej, górniczej aglomeracji. Choć Wałbrzych jest drugim po Wrocławiu największym miastem województwa dolnośląskiego, panuje w nim atmosfera małego miasteczka. Nie brakuje tu urzekających zabytków, często o niespotykanej wartości. W klasycystycznym pałacu Albertich z 1803 r. mieści się dzisiaj Muzeum Okręgowe w Wałbrzychu. Przepiękny budynek leży na „Szlaku Starego Grodu” i nosi nazwisko bogatej rodziny kupieckiej, która posiadała pierwszą mechaniczną tkalnię w Wałbrzychu. Natomiast do właściciela fabryki porcelany Carla Tielscha należał pałac Tielscha. Niegdyś mieściła się w nim dyrekcja zakładów, obecnie również, po gruntownym remoncie, pałac pełni funkcje biurowe. Jednym z najświetniejszych zabytków miasta jest trzykondygnacyjny gmach ratusza, który obecną, eklektyczną formę uzyskał na początku XX w. Wzorem Krakowa z ratuszowej wieży rozlega się każdego dnia nad miastem hejnał Wałbrzycha.
Zielono mi
Reliktem górniczej historii Wałbrzycha będzie Park Wielokulturowy (otwarcie pod koniec 2014 r.) – Stara Kopalnia, który powstaje na terenie dawnej kopalni „Julia”. Turyści poznają w nim 500-letnią historię i tradycje górnicze wałbrzyskich Sudetów. Jeszcze więcej atrakcji znajdą miłośnicy zaginionych skarbów i podziemnych tajemnic. Jak utrzymują badacze historii drugiej wojny światowej, wiele faktów wskazuje na istnienie drugiego, podziemnego Wałbrzycha, w którym mogły być prowadzone badania nad tajnymi broniami Hitlera. Niektórzy uważają nawet, że pod Wałbrzychem mógł powstać podziemny kompleks tajnych fabryk. Świadczyć ma o tym leżący na jednym poziomie niezwykły labirynt podziemi, hal fabrycznych i sztolni, których istnienia nie daje się wytłumaczyć wydobyciem węgla, a jego główne, nieodkryte dotąd obiekty mają się podobno znajdować w samym centrum miasta, pod Górą Parkową i Domem Turysty „Harcówka”. Właśnie w tych podziemiach działać miały tajne laboratoria niemieckie, w których miała powstawać „cudowna broń”, ostatnia nadzieja Adolfa Hitlera i niemieckiego dowództwa.
Niezależnie od tego, co kryje Góra Parkowa stanowi, wraz otaczającym ją Parkiem im. króla Jana III Sobieskiego, prawdziwą oazę zieleni w samym centrum miasta. Rośnie w nim ponad 110 gatunków drzew i krzewów, a jedną z atrakcji są monumentalne, stare buki. Sama Góra Parkowa, to najwyższy szczyt Wzgórza Parkowego, kiedyś nazywana była Wzgórzem Szubienicznym. Wznosi się na wysokość 510 m. n.p.m.
Niezależnie od wojennych tajemnic otoczone zielenią miasto zachęca do pieszych i rowerowych wędrówek. W okolicy Wałbrzycha powstało ponad 50 km oznakowanych szlaków rowerowych i tras turystycznych, na których znajdują się najciekawsze zabytki, tajemnicze miejsca i górskie szczyty otaczające miasto.
Stokrotka opiekuje się miastem
Historia Wałbrzycha nierozłącznie wiąże się z rodem Hochbergów, do których należał zamek Książ położony na terenie miasta. To trzeci pod względem wielkości zamek w Polsce. Otaczają go tarasy o powierzchni 12 ha oraz wspaniały, tajemniczy park. Nad miastem czuwa ostatnia właścicielka tutejszych dóbr, Daisy von Pless, nazywana Angielską Stokrotką. Piękna księżna zmarła w Wałbrzychu w 1943 r., zostawiając za sobą legendę o wspaniałomyślnej arystokratce, która dbała o rozwój regionu. Rok 2013 ogłoszony został na Dolnym Śląsku Rokiem Księżnej Daisy. Uchwała Sejmiku Województwa Dolnośląskiego oddająca hołd dawnej pani na Zamku Książ ukoronowała starania Fundacji im. Księżnej Daisy oraz wielu mieszkańców Wałbrzycha. Trudno było o bardziej odpowiednią chwilę. Właśnie w tym roku wypada okrągła, podwójna rocznica: 140. rocznica urodzin księżnej i 70. rocznica jej śmierci.
Księżna Maria Teresa Oliwia Hochberg von Pless (1873-1943), popularnie nazywana Księżną Daisy, była arystokratką angielską, która w 1891 r. poślubiła księcia pszczyńskiego Hansa Heinricha XV Hochberga, do którego należały m.in. zamki w Pszczynie i Książ. Uważana za jedną z najpiękniejszych kobiet epoki edwardiańskiej, znana była z szerokiej działalności charytatywnej. Nigdy nie zaakceptowała władzy Hitlera, podczas wojny została wysiedlona przez nazistów, zmarła w Wałbrzychu.
INFO
www.walbrzych.eu
Dojazd: PKP lub drogą krajową nr 35 z Wrocławia
Centrum Informacji Turystycznej: Rynek 9, 74 66 66 068
www.cit.walbrzych.pl
„Wałbrzych miasto MTB. Mapa rowerowa”, Wydawnictwo UM Wałbrzych
„Wałbrzych miasto MTB. Nakręć się na góry”, Wydawnictwo UM Wałbrzych
Muzeum Okręgowe, ul. 1-go Maja 9, tel. 74 664 60 30, 664 60 31
www.muzeum.walbrzych.pl
Tekst publikowany na łamach magazynu “Świat Podróże Kultura” w numerze maj-czerwiec 2013 na str. 44-47.