Kassel ma klasę

„Kassel ma klasę” – motto, promujące miasto na Facebooku ma uzasadnienie w rzeczywistości. W 2012 roku prymat w dziedzinie światowej sztuki współczesnej należał do Kassel.

Działo się to za sprawą 13. edycji wystawy dOCUMENTA (9 czerwca-16 września). Jej pomysłodawcą był urodzony tutaj artysta Arnold Bode, pragnący nadać nową, pozytywną identyfikację miastu, zniszczonemu w 80% podczas II wojny światowej. Pierwsza ekspozycja odbyła się w 1955 r., kolejne od 1972 r. w cyklu pięcioletnim. dOCUMENTA na swoją pozycję pracowała powoli, ale obecnie należy do światowej elity w tej dziedzinie

150 TWÓRCÓW >> Biennale zawsze trwa 100 dni, w czasie których całe Kassel „żyje kulturą”. W ubiegłym roku zostało wybranych ponad 60 miejsc na prezentacje prac ponad 150 twórców z całego świata, głównie z Europy, Afryki i Bliskiego Wschodu. Artyści pochodzący z tego rejonu świata po raz pierwszy mieli możliwość do wyrażenia w wielkim stylu tamtejszej sytuacji politycznej.

Zdaniem Carolyn Christov-Bakargiev – kuratora wystawy – „mózgiem” dOCUMENTA było Muzeum Fridericianum, wybudowane na zgliszczach doszczętnie zburzonej wyjątkowej budowli, uznanej w 1779 r. za pierwszy obiekt klasycystyczny w Niemczech. Mieściła się tu jedna z pierwszych placówek muzealnych Europy, wzorowana na British Museum. Podczas bombardowania w 1943 r. spłonęło doszczętnie 350 000 książek ze zbiorów bibliotecznych, gromadzonych od 1580 r.

Na ekspozycję dOCUMENTA swoje powierzchnie udostępniły również inne muzea i instytucje użyteczności publicznej (kawiarnie, kina, biblioteki, teatr, hotel, dworzec główny, oranżeria). Doskonałą scenerię tworzyły tarasy porośnięte winnicami oraz położony na nabrzeżu rzeki Fuldy barokowy park Karlsaue (największy w Niemczech) z licznymi fosami i stawami.

ZNISZCZENIE I ODBUDOWA >> Wystawa jest największym przeglądem światowej sztuki. Prezentuje bardzo duże spektrum różnych zagadnień dotykających człowieka. Motto ubiegłorocznej dOCUMENTA miało bardzo silną wymowę – „Zniszczenie i odbudowa”, dlatego tematyka wielu ekspozycji skupiała się na ekstremalnych, często traumatycznych przeżyciach ludzi, których egzystencja jest zagrożona: zbrojnymi konfliktami (wojny, walki), katastrofami, kryzysami, prześladowaniami, upokorzeniem, a także zagubieniem we współczesnym świecie, samotnością, brakiem poczucia bezpieczeństwa pod względem materialnym i duchowym. Przeważały dzieła współczesne, ale kurator sięgnęła również po prace zmarłych już twórców, wpisujące się w projekt biennale, np. Salvadora Dali („Le grand paranoiaque” z 1936 r. i „Espagne” z 1938 r.) i 26-letniej Charlotty Salomon – Holenderki żydowskiego pochodzenia, zamordowanej w Auschwitz. Jej 1186 prac odnaleziono niedawno w Holandii. Natomiast bawarski duchowny Korbinian Aigner przeżył niemieckie obozy koncentracyjne dzięki hodowli jabłoni i malowaniu jabłek.

Na dOCUMENTA sztuka wykraczała znacznie poza swoje granice, dzieła pochodziły również z innych dziedzin, jak np.: architektura, filozofia, antropologia, biologia, fizyka, rolnictwo, ekologia, literatura. Także różnorodność zastosowanych środków wyrazu czyniła wystawę wyjątkową, były to m.in.: malarstwo, fotografia, rzeźby, film i wideo, tekst i dźwięk, performance, instalacje, badania, eksperymenty, projekty kuratorskie. Wiele z nich wywoływało duże zaskoczenie u zwiedzających. Np. przy wchodzeniu do Muzeum Fridericianum odczuwało się podmuch powietrza pomysłu Ryana Gandera, symbolizujący „wiatr historii”, przejaw niepewności i nietrwałości. W konsternację wprawiały również dwie muchy, położone w gablocie jako wartościowe eksponaty. Artysta Pratchaya Phinthong chciał zwrócić przez to uwagę na ich bezcenny zapis genetyczny, cechujący wszystkie żywe istoty.

Wielość tematów prac i ich form wyrazu nie pozwalała na określenie jednoznacznych koncepcji dOKUMENTA. Tak zaplanowała Carolyn Christov-Bakargiev, która w swoim manifeście programowym napisała, że „sztuka zdefiniowana jest przez to, czym jest, i czym nie jest”. Dla niej istota dzieła tkwi w przekazaniu odbiorcy przez artystę jego myśli, doświadczeń i wytworzenie pomiędzy nimi relacji, co nazywa sztuką. Większość dzieł cechowały: metafory, brak pełnej narracji i harmonii, poczucie chaosu, charakterystyczne dla współczesnego świata.

POLSKI AKCENT NA WYSTAWIE >> Bardzo duże zainteresowanie wzbudzała praca artystki pochodzącej z Polski – Goshki Macugi. Ogromnych rozmiarów zdjęcie – fotomontaż – pokazywało związek Kassel i Kabulu poprzez wydarzenia. Nad całością górują ruiny pałacu kultury i sztuki w Kabulu, zniszczonego przez talibów. Niżej stoi kilkadziesiąt ludzi, m.in. pracownicy muzeów i sektora kultury w obu miastach, którzy wierzą, że ten pałac można odbudować i przywrócić sztuce właściwą pozycję, tak jak udało się tego dokonać w Kassel.

Wystawa cieszyła się bardzo dużym powodzeniem, odwiedziło ją około miliona gości, w tym kilka tysięcy dziennikarzy.

JUBILEUSZ BRACI GRIMM >> Kassel w roku 2013 może również liczyć na duże rzesze turystów z całego świata, bowiem właśnie w tym roku obchodzony będzie jubileusz braci Grimm „200 lat dla dzieci i domu”. Znani bajkopisarze Jakub i Wilhelm mieszkali w Kassel ponad 30 lat (1798-1841), gdzie byli bibliotekarzami. Pracowali również naukowo, opracowując słownik języka niemieckiego (16 tomów). A dla najmłodszych zebrali około 200 bajek i sag, które należą do spuścizny UNESCO. Bracia Grimm włożyli największy wkład Niemców w literaturę światową. Ich bajki zostały przetłumaczone na 160 języków i od pokoleń wychowują się na nich dzieci na całym świecie. Obchody jubileuszu rozpoczęły się międzynarodowym kongresem już 17 grudnia 2012 r. i z dużym rozmachem będą kontynuowane do 30 września 2013 r. Uczestników wprowadzą w świat teatru, tańca, muzyki, malarstwa i opowieści z całego świata. Program jest skierowany głównie do najmłodszych, m.in. Literacka Wiosna, Dzień Księżniczek (16.06), Noc z Braćmi Grimm (kwiecień/maj), Międzynarodowy Festiwal Teatrów Lalkowych (30.05-2.06), Festiwal Braci Grimm na pływającej scenie (lipiec/sierpień). Projekt centralny to wystawa „Ekspedycja Grimm” (27.04.-8.09). Muzeum Braci Grimm od 1972 r. mieści się w barokowym pałacu Bellevue (1714 r.). Przedstawia ich życie i dzieła. W 2014 r. zostanie otwarty na wzgórzu Weinberg nowy kompleks poświęcony braciom Grimm i ich bajkom. Stworzy to możliwość zastosowania nowych form przekazu, przede wszystkim interaktywnych. Miasto jest stolicą Niemieckiego Szlaku Baśniowego w północnej Hesji.

1100 LAT KASSEL >> Miasto w tym roku warto odwiedzić jeszcze z innego powodu, również bardzo istotnego. Jest nim jubileusz 1100-lecia założenia miasta przez króla Konrada I w 913 r. Główne uroczystości odbędą się 18 lutego 2013 r., w rocznicę wydania dokumentów sankcjonujących powstanie miasta. Warto wówczas odwiedzić liczne muzea Kassel, bo nawet bez wystawy dOKUMENTA miasto jest jednym z najważniejszych miejsc w Europie dla miłośników sztuki. Można tu podziwiać cenne dzieła Rembrandta, flamandzkiego malarza Jacoba Jordaensa i duże zbiory sztuki antycznej, wśród których jest słynny Apollo. Zbiory te zgromadzone są w galeriach Muzeum Fridericianum i w pałacu Wilhelmshöhe, położonym w parku na malowniczym wzgórzu o tej samej nazwie, pochodzącej od imienia Wilhelma IX. Założenie liczy 300 ha powierzchni porośniętej piękną roślinnością, z ukrytymi w nich grotami. Wyjątkową atrakcję stanowią zbudowane przy końcu XVIII w. wodne kaskady, akwedukty i fontanna, która tryska wodą na wysokość 52 m.

Na szczycie wzgórza wznosi się posąg Herkulesa mierzący 8,20 m wysokości. Jest on naszym nieodłącznym towarzyszem podczas zwiedzania, ponieważ widać go z każdego punktu miasta. Wilhelmshöhe wkrótce będzie wpisane na listę zabytków UNESCO.

Dzięki wyjątkowości Kassel nikt z odwiedzających miasto nie będzie zawiedziony!