Wyżyna Krakowsko-Częstochowska, nazywana popularnie Jurą, jest jednym z najchętniej odwiedzanych rejonów turystycznych w Polsce. Nic dziwnego – piękno krajobrazu, wyjątkowa różnorodność fauny i flory, malownicze wapienne ostańce skalne i jaskinie, tajemnicze ruiny zamków czy strażnic i słynne sanktuaria, sprawiają, że na Jurze nie sposób się nudzić i trudno się zdecydować, gdzie wyruszyć dalej w poszukiwaniu wrażeń.
Specyfiką Jury, która może pochwalić się najstarszymi szlakami turystycznymi w Polsce, jest zagęszczenie ścieżek pieszych, rowerowych oraz konnych krzyżujących się wokół najważniejszych jurajskich zabytków i osobliwości. Najbardziej znany jest Szlak Orlich Gniazd, biegnący przez prawie 164 km od Częstochowy do Krakowa. Nazwę zawdzięcza leżącym na jego trasie ruinom zamków i warowni, nazywanych orlimi gniazdami ze względu na ich usytuowanie na skałach dochodzących do 30 metrów wysokości. 13 zamków powstałych w XIV w. w czasach panowania króla Kazimierza Wielkiego w celu ochrony granic państwa, pobudza wyobraźnię i sprawia, że można spróbować przenieść się w przeszłość do czasów świetności dumnych warowni.
Spotkania z duchami w Ogrodzieńcu
Jednym z najbardziej znanych i najlepiej zachowanych zamków jurajskich jest Ogrodzieniec w Podzamczu, zbudowany na najwyższym wzniesieniu Jury – Górze Janowskiego (515,5 m n.p.m.). Współcześnie ruiny tętnią życiem, tutaj odbywają się turnieje rycerskie, pokazy dawnych tańców, festyny i imprezy plenerowe. Niewątpliwą atrakcją jest nocne zwiedzanie „gniazda” przy zapalonych pochodniach i możliwość spotkania „Białej Damy”, ducha córki jednego z właścicieli posiadłości, która rzuciła się wieży z powodu nieszczęśliwej miłości. Nieopodal zamku, u stóp pokaźnego ostańca wapiennego, mieści się Sanktuarium Matki Bożej Skałkowej, w którym można zobaczyć obraz Matki Boskiej, będący pamiątką po cudownym objawieniu.
Szlakiem legend bliźniaczych warowni
Na rywala Ogrodzieńca wyrosły, nominowane do tytułu 7 nowych cudów Polski we wciąż trwającym plebiscycie miesięcznika „National Geographic Traveler”, warownie w Bobolicach i Mirowie, położone na malowniczych krańcach Skał Mirowskich. Jak mówi legenda, należały przed wiekami do braci bliźniaków, których rozdzieliła miłość do tej samej wybranki serca zakończona bratobójstwem. Tragiczny los spotkał również dziewczynę, która została żywcem zamurowana w bobolickich lochach. Zamek stanowi jeden z najbardziej malowniczo położonych obiektów tego typu w całym regionie Jury. Połączony – jak głoszą stare opowieści – podziemnym tunelem z bliźniaczą warownią w pobliskim Mirowie, jedyny w Śląskiem odbudowany w całości prywatny zamek powrócił do czasów świetności, a okoliczne skałki i jaskinie przyciągają z kolei licznych wspinaczy i grotołazów.
W ruinach królewskiego zamku
Północna część Jury to okolice Częstochowy, w tym oddalony od niej o 14 km Olsztyn z malowniczymi ruinami XIII-wiecznego zamku, z którego charakterystycznej wieży rozciąga się piękna panorama – uważne oko dostrzeże nawet klasztor jasnogórski. Jak głosi legenda, pod zamkiem znajduje się system jaskiń i korytarzy wykutych w skale. Na olsztyńskich błoniach od wiosny do jesieni odbywają się liczne imprezy – od pikniku geologicznego po maraton kolarski i festyn rycerski. Zwiedzając wioskę, warto zatrzymać się przy barokowym kościółku św. Jana Chrzciciela i galerii ze słynną Szopką Olsztyńską z ponad 800 postaciami wyrzeźbionymi w drewnie. Jadąc dalej, nie można nie docenić walorów Parku Krajobrazowego Orlich Gniazd. Rezerwaty leśne Zielona Góra i Sokole Góry są otoczone wapiennymi wzgórzami, malowniczymi dolinami i zbiornikami wodnymi. Z dziesięciu skalistych wzniesień (ok. 400 m.n.p.m.) rozciąga się wspaniały widok, a leśne stoki kryją kilkanaście jaskiń (w tym najgłębszą na Jurze Jaskinię Studnisko – gł. 75,5 m).
Ojcowski Park Narodowy
Z północnej części Jury warto się przenieść na Wyżynę Olkuską. Tutaj ważnym ogniwem na szlaku fortyfikacji z epoki Odrodzenia i jedną z największych atrakcji Szlaku Orlich Gniazd są zamki w Pieskowej Skale i Ojcowie. Odrestaurowana warownia w Pieskowej Skale (filia Muzeum Zamku Królewskiego na Wawelu), u stóp której można podziwiać najbardziej charakterystyczną i znaną skałę Jury – Maczugę Herkulesa, a także romantyczne ruiny zamku w Ojcowie robią niezapomniane wrażenie. Zabytki położone na terenie Ojcowskiego Parku Narodowego, pełnego jaskiń, skalnych ostańców i wywierzysk dają szansę na spacer albo rowerową przejażdżkę krzyżującymi się tutaj licznymi szlakami turystycznymi.
Niezależnie od sposobu zwiedzania wyprawa na Jurę to gwarancja udanego wypoczynku – nie tylko na weekend. Dodatkowo bogata baza turystyczna i liczne imprezy kulturalne, sportowe i plenerowe organizowane cyklicznie sprawiają, że chce się tutaj wracać na dłużej i o każdej porze roku!
Centrala Jurajskiej Informacji Turystycznej
ul. Piastowska 1, Zawiercie
tel./faks (32) 672 43 31, www.jura-it.pl
Punkty terenowe
Zawiercie – dworzec PKP, tel. (32) 710 37 15
Olsztyn – Pl. Marszalka Józefa Pilsudskiego 15, tel. (34) 32 85 313
Podzamcze – Kasa Zamku Ogrodzienieckiego, tel. (32) 673 22 85
www.zamek-ogrodzieniec.pl
Ojców – Ojców 15, tel. (12) 389 20 89, www.ojcowianin.pl
Kraków – Wieża Ratuszowa, Rynek Główny 1, tel. (12) 433 73 10
Częstochowa – al. NMP 65, tel. (34) 368 22 50, www.czestochowa.um.gov.pl
Tekst publikowany na łamach magazynu “Świat Podróże Kultura” w numerze wrzesień-październik 2012 na str. 28-31.