Polska – Cieszyn w jesiennych, festiwalowych odsłonach

Cieszyn robi wrażenie na wszystkich! Barwna historia, ciekawe zabytki, bujna przyroda, intrygująca kulturowa mozaika i bogaty program imprez to walory transgranicznego miasta na południu Polski. Idealnego na weekendowy wypad, o każdej porze roku!

Cieszyn i i Český Těšín pełnią wspólnie funkcję stolicy Śląska Cieszyńskiego. Taka sytuacja dopinguje od lat do polsko-czeskiej współpracy, która zaczęła się, zanim jeszcze oba kraje weszły do Unii Europejskiej, choć jak przyznają gospodarze, z unijnymi dotacjami praca jest łatwiejsza. Jej efektem są między innymi imprezy, podczas których ożywają oba brzegi granicznej Olzy. Nadciąga jesień, a wraz z nią dwa duże festiwale – poświęcone żywemu wciąż folklorowi, sztuce i rzemiosłu „Skarby z Cieszyńskiej Trówły” oraz odwołujące się do przeszłości „Dni Kultury Żydowskiej”.

Skarby z malowanej skrzyni
Pierwszy z nich zainspirowała zawartość ozdobnej skrzyni, w jakiej na Śląsku Cieszyńskim przechowuje się rzeczy o dużej wartości – stroje i korale, przekazywaną z pokolenia na pokolenie Biblię czy oprawione w skórę książeczki do nabożeństwa. Mówi się na nią trówła albo truchła, a po czesku – truhla. Niezależnie jednak od wymowy jest to po prostu skrzynia z rodzinnymi skarbami. I nie chodzi jedynie o ich wymierną wartość, ale głównie o to, że w każdym, przechowywanym pieczołowicie przedmiocie, kryją się sentymenty i historia. Wystarczy uchylić malowane wieko, by wkroczyć w świat pełen tajemnic.

„Skarby z Cieszyńskiej Trówły”
(„Poklady z Těšínské Truhly”) odbędą się w tym roku po raz dwunasty. Będą wystawy malarskie i fotograficzne, koncerty, pokazy i kiermasze, promocje książek, wykłady i zwiedzanie zamkniętych na co dzień obiektów. Będzie można uczestniczyć w wycieczkach i warsztatach. Kulminacyjne wydarzenia będą mieć miejsce w ostatni wrześniowy weekend, a ich sceną będzie przede wszystkim Zamkowe Wzgórze. Jest to najstarsza część Cieszyna, w której wznosi się romańska rotunda i gotycki zamek, pamiętający zarówno piastowskie, jak i habsburskie czasy. W miejskiej bibliotece znani cieszynianie będą czytać dzieciom książki, w zamkowej oranżerii na wystawie „Koronkowa robota”, będzie można zobaczyć, jak kunszt koniakowskich koronkarek wykracza poza okrycia na stoliczki. Zaułki Cieszyna staną się planszą gry miejskiej „Śladem Bohaterów”. W Amfiteatrze pod Wieżą Piastowską odbędzie się VII Cieszyński Jarmark Rzemiosła (VII. Těšínský jarmark řemesel). Zaprezentują się na nim rzemieślnicy, a kucharze przygotują tradycyjne potrawy regionalne. Smacznym wątkiem będzie także otwarty konkurs na cieszyński strudel z pokazem pieczenia.

Feniks z popiołów
Skazana na zagładę w dniach II wojny światowej żydowska diaspora była obecna w Cieszynie i księstwie cieszyńskim przynajmniej od XVII stulecia. Ofiarą holocaustu padła cała cieszyńska populacja hebrajska, stanowiąca w przedwojennym mieście 10% ogółu mieszkańców, a zarazem znacząca część jego elity. Naziści niszczyli też wznoszone przez nich obiekty. Mimo to zdewastowane przetrwały nie mniej ciemny niż wojna okres komunistyczny. Dziś w wolnej Polsce, podobnie jak w Czechach, eksponuje się sztukę i obyczaje ludu, który współtworzył historię naszych krajów. Ale zabytki kultury materialnej, choć bezcenne, są przede wszystkim pomnikami przeszłości. Dni Kultury Żydowskiej (Dny židovské kultury) przywracają ją do życia. Niektóre z festiwalowych wydarzeń odbędą się we wnętrzach byłej synagogi – Szomre-Szabos (Český Těšín). Inne w kawiarniach, czytelniach i na deskach teatralnych scen po czeskiej i polskiej stronie Olzy. Zagoszczą zespoły prezentujące klezmerską muzykę i tańce. Październikowy festiwal znacznie wykroczy poza kontekst regionalny. Jednym z czołowych punktów programu będą projekcje filmowe (w COK „Dom Narodowy”; wstęp wolny). Taśmy udostępnili organizatorzy Międzynarodowego Festiwalu Filmowego Żydowskie Motywy. Dzięki nim publiczność będzie mogła poznać zawiłe, naznaczone piętnem holocaustu ludzkie losy, np. postać Aliny Margolis-Edelman, na której dziecięcej postaci wzorował Alę twórca słynnego elementarza Marian Falski, biografię pioniera australijskiego kina animowanego, urodzonego w Krakowie Yorama (Jerzego) Grossa, a także twórczość Josha Dolgina, nazwanego przez reżysera „Jamesem Brownem w wersji jidysz”, łączącego surrealistyczne wizualizacje z hip-hopem, funky i muzyką żydowską. Ilustrowane bogatym materiałem zdjęciowym prelekcje, takie jak „Zachowane wystroje malarskie synagog w Polsce”, przybliżą żydowską sztukę sakralną i zasady judaistycznej wiary. A program poświęcony satyrze filmowej – specyficzne dla tej nacji poczucie humoru. Organizatorzy festiwalu nie zapomnieli o obyczajach kulinarnych i bogatej palecie tradycyjnych potraw dzieci Izraela, które poznamy podczas Dni Kuchni Żydowskiej. Nie zabraknie także ekspozycji i kiermaszu judaików.

Dni Kultury Żydowskiej (Dny židovské kultury)
3-7 października, program: www.cieszyn.pl (tam także, w zakładce „Historia i tradycja” przedstawione zostały szczegółowo dzieje cieszyńskich Żydów), informacje: kultura@domnarodowy.pl.