W granicach historycznego regionu Śląska Cieszyńskiego leży gmina wiejska o tajemniczej nazwie Hażlach. Tuż przy granicy czeskiej, pośród pól, lasów, stawów i dopływów Olzy, na odkrycie przez turystów czeka zaciszny zakątek, doskonały dla amatorów weekendowego wytchnienia.
Gmina o średniowiecznym rodowodzie położona na pagórkowatym terenie swoją nazwę najprawdopodobniej zawdzięcza tradycji polowań na zające, w których przed wiekami uczestniczyli niemieccy przedstawiciele wyższych sfer. Gwarowa nazwa Hażlach pochodząca z niemieckiego „Hasenloch”, czyli „zajęcza jama”, pozostała do dzisiaj, chociaż gmina zamiast na polowania zaprasza do uprawiania turystyki pieszej, rowerowej oraz poznawania unikatowych zabytków regionu.
Szlak hażlaskich zabytków drewnianych
W pochodzącej z początku XIII w. wsi Zamarski, jednej z najbardziej wiekowych miejscowości dawnego Księstwa Cieszyńskiego, można znaleźć najstarszy zabytek drewniany na ziemi cieszyńskiej – kościół św. Rocha. Kryta gontem perełka barokowej architektury z XVIII w., z wieżą z końca XVI w., posadowiona na kamiennej podmurówce, we wnętrzu kryje dwa cenne XVIII-wieczne obrazy pędzla nieznanego autora oraz ołtarze barokowe. Świątynia ta leżąca na Szlaku Architektury Drewnianej Województwa Śląskiego i tzw. Drodze Książęcej „Via Ducalis” jest żywym świadectwem zmysłu artystycznego ówczesnych rzemieślników. W pobliskich Kończycach Wielkich miłośnicy drewnianej architektury sakralnej powinni zajrzeć do kościoła św. Michała Archanioła. Jest to jedna z największych budowli sakralnych na Śląsku Cieszyńskim z XVIII w. z kwadratową wieżą, zwieńczoną charakterystycznym cebulastym hełmem i trzema średniowiecznymi dzwonami. We wnętrzu uwagę zwraca rokokowa ambona i chrzcielnica z rzeźbą św. Jana Chrzciciela z XVIII w.
Z wizytą w pałacu „Dobrej Pani”
Wycieczka do Kończyc Wielkich nie może obyć się bez wizyty w okazałym pałacu. Malownicza posiadłość została wybudowana na przełomie XVII i XVIII w. Barokowo-klasycystyczny pałac, po licznych przebudowach, liczy trzy kondygnacje zwieńczone czworoboczną wieżą. Rezydencja otoczona angielskim parkiem krajobrazowym ze sztucznym stawem była siedzibą rodu Larisch-Mönnich. Ostatnia właścicielka pałacu (do końca II wojny światowej) – dziedziczka rodu hrabina Gabriela von Thun und Hohenstein, żona adiutanta cesarza Franciszka Józefa I, dama cesarskiego dworu, wielka filantropka, zapisała się w pamięci mieszkańców Kończyc Wielkich jako „Dobra Pani”. Po 1945 r. w pałacu mieścił się dom dziecka.
Z pielgrzymką do Kaplicy Opatrzności Bożej
Tuż obok pałacu w Kończycach Wielkich znajduje się kaplica, która w XVIII i XIX w. była miejscem licznych pielgrzymek z całego Śląska Cieszyńskiego. Według jednej z legend powstała po tym, jak z okna pałacu wypadło dziecko i nie doznało żadnego uszczerbku na zdrowiu. Liczba przybywających pątników ofiarowujących datki i wota sprawiła, że drewniany obiekt trzeba było powiększyć. W 1767 r. powstała kaplica z cegły i kamienia. Zwiedzając obiekt, warto zwrócić uwagę na witraże w oknach prezbiterium, wykonane w nowatorskiej w latach 30. XX w. technice szkła organicznego (dar teścia jednego z synów hrabiny Thun-Hohenstein z pierwszej w Niemczech fabryki produkującej pleksiglas), a także na rokokową ambonę z końca XVIII w. z przedstawieniem Jonasza w paszczy wieloryba.
„Mieszko” i „Przemko” – najstarsze piastowskie dęby
Przed wiekami Śląsk Cieszyński pokrywała bujna puszcza, jej ślady można ciągle odnaleźć w gminie Hażlach. Tutaj rośnie najstarszy na Śląsku dąb szypułkowy liczący ponad 750 lat. Sędziwe drzewo o obwodzie pnia 850 cm i wysokości 29 m można podziwiać w przypałacowym parku w Kończycach Wielkich. Pomnikowi przyrody zostało nadane imię „Mieszko” decyzją Wojewody Śląskiego. Tuż obok swe gałęzie dumnie wyciąga w górę drugi dąb mający ok. 450 lat, który również otrzymał imię cieszyńskich książąt piastowskich – „Przemko”. W sumie niewielka gmina może się poszczycić aż dziewięcioma pomnikami przyrody, z czego sześć to
ponadtrzystuletnie dęby.
Rowerem przez wiejskie drogi
Żeby doczekać w dobrym zdrowiu równie dostojnych lat jak piastowskie dęby, warto pamiętać o ruchu na świeżym powietrzu. W Hażlachu są do tego doskonałe warunki – przez gminę przebiega 5 tras rowerowych Euroregionu „Śląsk Cieszyński”. Wyznaczone tuż przy czeskiej granicy ścieżki pozwalają na poznanie zabytków i leśnych ustroni gminy, a także podziwianie jej krajobrazowych walorów. Z większości okolicznych pagórków roztacza się bowiem widok na dużą część Beskidu Śląskiego. Ciekawostką i ewenementem na skalę kraju jest licząca 20 km tandemowa trasa rowerowa dla niewidomych i niedowidzących. Rowerem można również udać się z wizytą do południowych sąsiadów. Przez gminę przebiega także pieszo-rowerowy polsko-czeski Szlak Zamków nad Piotrówką.
Warto zmierzając w stronę Cieszyna czy Czech, zatrzymać się w Hażlachu, miejscowości bogatej w przyrodniczo-turystyczne walory, a nieodkrytej jeszcze przez turystów spragnionych nieopatrzonych zakątków województwa śląskiego.
Warto wiedzieć: W granicach gminy leży sześć wsi sołeckich: Hażlach, Kończyce Wielkie, Zamarski, Pogwizdów, Brzezówka, Rudnik, położonych w zachodniej części Śląska Cieszyńskiego w województwie śląskim.
Informacja turystyczna:
Gminne Centrum Informacji w Hażlachu
ul. Główna 57, 43-419 Hażlach, tel./faks: 33 852 23 63
e-mail: gci@hazlach.pl
www.hazlach.pl
www.hazlach.pl/turystyka/trasy-rowerowe.html
Tekst publikowany na łamach magazynu “Świat Podróże Kultura” w numerze wrzesień-październik 2012 na str. 32-35.