Polska – świętokrzyskie szlaki tematyczne | Magazyn Świat Podróże Kultura

Obszar Gór Świętokrzyskich to wyjątkowe miejsce na turystycznej mapie Polski. Region ten jest prawdziwym rajem dla amatorów aktywnego wypoczynku. Dla tłumnie zjeżdżających tu pasjonatów geologii, paleontologii i archeologii przygotowano Świętokrzyski Szlak Archeo-Geologiczny. Do zwiedzania udostępniono liczne jaskinie, kamieniołomy, a nawet kopalnie sprzed 5 tysięcy lat. Z kolei dla rowerzystów wytyczono około 70 szlaków o zróżnicowanym stopniu trudności, o łącznej długości ponad 3000 kilometrów.

Świętokrzyski Szlak Archeo-Geologiczny
Od niedawna jest to pierwszy z regionów naszego kraju, mogący pochwalić się niezwykłą trasą turystyczną – Świętokrzyskim Szlakiem Archeo-Geologicznym, łączącym najciekawsze dla pasjonatów geologii, paleontologii oraz archeologii atrakcje turystyczne. Szlak rozpoczyna się w Bałtowskim Parku Jurajskim w północno-
-wschodniej części regionu i wiedzie ku jego zachodnim granicom aż do rezerwatu „Góra Miedzianka”. Ta niezwykła trasa to odpowiedź władz regionu na rosnące zainteresowanie dynamicznie rozwijającą się formą turystyki, jaką jest geoturystyka. Świętokrzyskie perełki zaspokoją apetyt najbardziej zgłodniałych wrażeń turystów.

Oko w oko z dinozaurami
Wkraczając na Szlak, stajemy oko w oko ze świętokrzyskimi…. dinozaurami, które żyły tu kilkaset milionów lat temu. Z łatwością przenosimy się w czasy panowania tych prehistorycznych gadów za sprawą rzeczywistej wielkości replik zgromadzonych w bałtowskim Jura Parku. Niemałą sensację wywołało też odkrycie śladów ich prapradziadka – słynnego tetrapoda – pierwszego czworonożnego zwierzęcia, które wyszło na ląd z morza w kamieniołomie Zachełmie koło Kielc. Po wyginięciu dinozaurów świętokrzyska ziemia stała się domem dla naszych przodków. Pierwsze ślady osadnictwa datowane są na około 50 tys. lat p.n.e., gdy wędrowne plemiona łowieckie zamieszkiwały m.in. jaskinię Raj. Ich obecność nie przeszkodziła w zachowaniu unikatowej szaty naciekowej, jaką jaskinia wyróżnia się wśród innych tego typu obiektów w Polsce.

Kopalnie sprzed 5 tys. lat
Wraz z rozwojem techniki człowiek zaczął coraz częściej korzystać z naturalnych bogactw regionu. Pierwotnie były to surowce takie jak hematyt lub krzemienie. O skali prowadzonego wydobycia można się przekonać, odwiedzając kompleks neolitycznych kopalń krzemienia pasiastego w Krzemionkach koło Ostrowca Świętokrzyskiego, których historia liczy ok. 5–1,6 tys. lat. Po zwiedzeniu rekonstrukcji obozowiska górników i pracowni kamieniarskiej warto przejść mierzącą 500 m podziemną trasę, aby samodzielnie przekonać się, jak wyglądała praca w neolitycznej kopalni, stanowiącej ważne osiągnięcie pradziejowej techniki górniczej. Zespół kopalń w Rezerwacie Archeologiczno-Przyrodniczym „Krzemionki” to jeden z najciekawszych tego typu obiektów na świecie. Niezwykłości miejscu dodaje fakt, iż mimo upływu stuleci kopalnie zachowały się w praktycznie niezmienionym stanie. Przemierzając Szlak Archeo-Geologiczny, można zobaczyć także odsłonięte miejsca poszukiwania i wydobycia rud żelaza, ołowiu (galeny) oraz miedzi. Do najciekawszych należą te zlokalizowane na stokach wzgórza Karczówka (340 m n.p.m.), gdzie od XIV w. wydobywano m.in. galenę, kalcyt oraz baryt.

Potęga przyrody
Na trasie możemy odwiedzić także liczne rezerwaty przyrody nieożywionej, w których bogactwo form i zjawisk geologicznych zostało odsłonięte właśnie dzięki górniczej działalności człowieka. Każde z tych miejsc to doskonały punkt do poznania geologii regionu. W rezerwacie skalnym „Śluchowice” im. Jana Czarnockiego podziwiać można efekty działalności potęgi przyrody, która twarde masy skalne modeluje jak plastelinę. Znajduje się tu najsłynniejszy w Polsce fałd obalony, odsłonięty w wyniku eksploatacji wapieni dewońskich. Przepiękne odsłonięcia skalne można również podziwiać w rezerwatach „Biesak-Białogon” w Kielcach oraz „Góra Rzepka” w Chęcinach. Pierwszy z nich to miejsce odsłonięcia należących do najstarszych skał Gór Świętokrzyskich – kambryjskich piaskowców i mułowców liczących ok. 540 mln lat. Geologiczną perełkę stanowi przykład nietypowego ułożenia mas skalnych. Starsze formacje skalne (mułowce kambryjskie) położone są na utworach młodszych (rdzawych piaskowcach). To kolejny po obalonym fałdzie przykład, jak wielkimi siłami dysponuje przyroda. Efekty jej działań można również dostrzec w drugim z wymienionych rezerwatów. W dawnym kamieniołomie wapieni na Górze Rzepka formacje skalne są silnie pofałdowane oraz przemieszczone.

Obiekty edukacyjne
Na Szlaku z roku na rok przybywa nowych atrakcji. W rezerwacie „Wietrznia” im. Zbigniewa Rubinowicza z początkiem tego roku otwarto Centrum Geoedukacji – ośrodek promujący walory geologiczne regionu oraz umożliwiający rozwijanie wiedzy w tym zakresie. Nowoczesny obiekt mieści zaplecze edukacyjne, w którym Klub Miłośników Geologii organizuje warsztaty geologiczne dla wszystkich zainteresowanych, bez względu na wiek. Ich tematyka obejmuje m.in. techniki wykonywania szlifów próbek skalnych. Na wiosnę planowane jest również otwarcie Galerii Ziemi – muzeum udostępniającego zbiory geologiczne z obszaru Gór Świętokrzyskich. Obiekt dysponuje także nowoczesnymi salami konferencyjnymi, w których organizowane będą prelekcje oraz spotkania naukowe. Powstanie Centrum, harmonijnie wkomponowanego w krajobraz wyrobisk, przyczyniło się także do uatrakcyjnienia obszaru samego rezerwatu – wytyczono nowe ścieżki edukacyjne oznakowane tablicami informacyjnymi. Wiedzę zdobytą na zajęciach w Centrum Geoedukacji można od razu ją wykorzystać w zgłębianiu geologicznych tajemnic rezerwatu „Wietrznia”.

Nowe atrakcje na Kadzielni
Także wizytówka miasta, czyli rezerwat „Kadzielnia”, może pochwalić się nowym punktem w ofercie turystycznej. Największe zainteresowanie wśród turystów odwiedzających rezerwat od zawsze wzbudzały liczne jaskinie. W sumie naliczono ich 27. Najdłuższa z nich, mierząca 180 m długości Szczelina na Kadzielni, zlokalizowana jest we wschodniej ścianie kamieniołomu. Już w 2003 r. podjęto prace nad połączeniem wspomnianej jaskini oraz dwóch innych (Odkrywców, Prochowni) w jeden system. Niedawno obiekt udostępniono do zwiedzania. Podziemna trasa turystyczna czynna jest jedynie przez kilka godzin tygodniowo. Ograniczono także liczbę osób mogących przebywać jednorazowo w jaskiniach. Zabezpieczenia te pozwalają na utrzymanie delikatnego podziemnego ekosystemu w niezmienionej formie. Wycieczka na Kadzielnię to doskonałe uzupełnienie wizyty w Galerii Ziemi w Centrum Geoedukacji – przejście od teorii do praktycznego poznania potęgi sił przyrody.

Wycieczka Szlakiem Archeo-Geologicznym to niezwykła możliwość poznania najjaśniejszych przyrodniczo-archeologicznych perełek na świętokrzyskiej mapie turystycznej. Przed wyprawą koniecznie trzeba odwiedzić stronę internetową Szlaku, a w terenie pomogą nam specjalnie oznakowane tablice z charakterystycznym logo tetrapodowego śladu.