Polska – zielone płuca Śląska | Magazyn Świat Podróże Kultura

Region z niedocenianym przez turystów przyrodniczym potencjałem zaskakuje malowniczą scenerią licznych zakątków. Zapraszamy na przegląd najpiękniejszych parków krajobrazowych województwa śląskiego.

Przyjeżdżającym do Katowic pewnie trudno będzie uwierzyć, że przemysłowa stolica regionu jest najbardziej zielonym miastem w Polsce, zaraz po Zielonej Górze! Znajdziemy tu dwa rezerwaty przyrody i 12 parków oferujących chwile wytchnienia w zielonym zaciszu nawet w samym sercu miasta. Idealnym miejscem do aktywnego wypoczynku na łonie natury jest położony na granicy Chorzowa i Katowic 600-hektarowy Wojewódzki Park Kultury i Wypoczynku. Jeden z największych parków miejskich w Europie (większy od Central Parku) obfituje w liczne atrakcje. Jest tu m.in.: stadion, planetarium, ogród zoologiczny, wesołe miasteczko, kolejka wąskotorowa, rosarium, korty tenisowe, park linowy, ścieżki rowerowe oraz nordic walking.

W zasięgu ręki mieszkańców regionu znajdują się zabytkowe enklawy zieleni, tj. parki w Pszczynie, Rudach i Świerklańcu, zieleńce w uzdrowiskach w Goczałkowicach i Jastrzębiu Zdroju. Pomimo znacznego zurbanizowania śląskie wyróżnia się bogactwem przyrody i walorami krajobrazowymi. Płuca regionu stają się coraz bardziej zielone, o czym świadczą leśne i górskie ustronia ośmiu parków krajobrazowych.

ŻYwiecki Park Krajobrazowy
Najstarszy park krajobrazowy w polskich Karpatach (powstał w 1986 r.) rozciąga się od Zwardonia do Korbielowa. Obejmuje najpiękniejsze pasma górskie Beskidu Żywieckiego – Wielkiej Raczy i Pilska. Podczas wędrówki można podziwiać jaskinie, rzeki oraz potoki tworzące efektowne progi wodospadowe. Krajobraz gór porośniętych lasami świerkowymi i rozległych polan zapiera dech w piersiach. Najcenniejsze obszary leśne są objęte ochroną dziewięciu rezerwatów przyrody. Jednym z nich jest rezerwat Pilsko sięgający do wysokości 1557 m n.p.m., gdzie występuje piętro kosodrzewiny – trzeci po Tatrach i Babiej Górze obszar wysokogórskiej flory w Karpatach. Bogactwo fauny reprezentuje m.in. 40 gatunków ssaków, 100 ptaków lęgowych, 20 gatunków ryb. W całym parku pospolicie występują: lisy, kuny leśne, łasice, tchórze i gronostaje. W żywieckich lasach spotkamy również duże drapieżniki: wilki, rysie, borsuki oraz niedźwiedzie.

Park Krajobrazowy Orlich Gniazd
Ten najbardziej zjawiskowy park krajobrazowy w województwie śląskim oraz małopolskim obejmuje teren Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej i rozciąga się od Częstochowy po Olkusz i Dąbrowę Górniczą. Występujące tutaj jaskinie i schroniska skalne należą do najbardziej interesujących i najpiękniejszych obiektów tego typu. Przez wapienne ostańce, wzgórza, lasy, malownicze doliny wiedzie 163-kilometrowy szlak turystyczny. Walory przyrodnicze tych ziem wzbogacają zabytki – ruiny średniowiecznych zamków i warowni, tzw. Orle Gniazda (m.in. Olsztyn, Bobolice, Morsko), dwory, młyny wodne, kościoły i klasztory. W skład parku wchodzi 10 rezerwatów przyrody. Występują tutaj bardzo rzadkie zbiorowiska roślinne, flora liczy aż 1300 gatunków. Jurę upodobały sobie nietoperze, w skalnych wyrobiskach i jaskiniach zamieszkuje kilkanaście gatunków tych objętych ochroną ssaków.

Park Krajobrazowy Beskidu Śląskiego
Obejmuje pasma Stożka, Czantorii i Baraniej Góry, na stokach której źródła ma Wisła. Cały obszar źródliskowy aż do połączenia Białej i Czarnej Wisełki z potokiem Malinka uzyskał status rezerwatu „Wisła”. Pstrągi żyjące w krystalicznych wodach są pod ochroną. Skały i jaskinie, w tym największe w Polsce jaskinie niekrasowe (Jaskinia w Trzech Kopcach o długości 1200 m), są pomnikami przyrody nieożywionej. Drzewostan parku stanowią świerk, jodła i buk. W Nadleśnictwach Ustroń i Wisła rośnie świerk istebniański cechujący się najlepszymi w Europie parametrami wzrostowymi i odpornościowymi. W granicach parku, na obszarach nieprzekształconych przez człowieka, znajduje się osiem rezerwatów, żyją w nich m.in. nietoperze, subalpejskie gatunki ptaków. Na obszarze Beskidu Śląskiego występuje 13 gatunków płazów, np.: salamandra plamista, kumak górski i rzekotka drzewna.

Park Krajobrazowy Beskidu Małego
Przypomina górską wyspę rozdzieloną przez rzekę Sołę z trzema zbiornikami zaporowymi na zachodnią część z Pasmem Magurki Wilkowickiej z Czuplem (933 m n.p.m.) i wschodnią grupę Łamanej Skały. Góry zbudowane z piaskowców i wapieni przybierają fantazyjne kształty i są dużą atrakcją turystyczną parku. Najciekawsze z nich to baszta skalna w Kocierzu Rychwałdzkim, grupa skałek w Krzeszowie oraz skałka fliszowa na zboczach Żaru.

Pomnikami przyrody nieożywionej jest także sześć jaskiń. Najbardziej znana Jaskinia Komonieckiego szczególnie pięknie wygląda wczesną wiosną, kiedy strop jest pokryty soplami lodowymi. Przez park płyną rzeki: Biała, Soła, Skawa i Wieprzówka. Góry są porośnięte gęstym lasem. W partiach grzbietowych występują skarłowaciałe buczyny kwaśne. Najcenniejsze fragmenty drzewostanów chronią trzy rezerwaty: Buczyna na Zasolnicy, Madahora, Szeroka. Występuje tutaj aż 840 gatunków flory, m.in. zagrożeni wyginięciem przedstawiciele rodzin storczykowatych i wapieniolubnych. W Beskidzie Małym żyją bobry, dziki, jelenie, nietoperze i rzadkie gatunki ptactwa.

Park Krajobrazowy „Cysterskie Kompozycje Krajobrazowe Rud Wielkich” Położony na terenie Kotliny Raciborskiej i Płaskowyżu Rybnickiego park wyróżnia bogate środowisko wodne. Dar natury doskonale wykorzystali cystersi, którzy pojawili się na tym obszarze w połowie XIII w. W Rudach Wielkich zachował się zespół klasztorno-pałacowy wraz z otaczającym go parkiem i bogatym zbiorem dendrologicznym. Do najbogatszych przyrodniczo śladów działalności cystersów należy kompleks lasów łęgowych i stawów w Łężczoku (jedyny rezerwat w granicy parku). Lasy pełnią funkcję korytarza ekologicznego łączącego doliny górnej Wisły i Odry oraz podgórskie strefy Karpatów i Sudetów. Park jest domem dla wielu gatunków ptaków (236), ssaków (50), płazów i gadów. Spotkać tu można także zagrożone wyginięciem kręgowce, np.: traszkę grzebieniastą, bielika, podróżniczka oraz gniewosza plamistego.

Bez wątpienia Śląskie ma „zielony” potencjał zupełnie nieodpowiadający stereotypowi przemysłowego krajobrazu. Warto zwrócić uwagę, że już w 1968 r. na terenach nieużytków i w miejscu zniszczonych drzewostanów na Górnym Śląsku powstał Leśny Pas Ochronny Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego. Dzisiaj bujny i wciąż rosnący las jest miejscem wypoczynku dla wielu mieszkańców metropolii i nie tylko. O tym, że nie jesteśmy jednak w leśnej głuszy, przypominają jedynie widoczne w pobliżu osiedla mieszkaniowe.