Tomaszów Mazowiecki wart jest co najmniej kilkudniowego pobytu. Spacer po mieście można rozpocząć od rezerwatu Niebieskie Źródła, a zakończyć w Nagórzyckich Grotach – obiektach, które dzięki środkom unijnym zyskały na urodzie i znaczeniu.
Najbardziej widowiskowym punktem rezerwatu Niebieskie Źródła położonego na prawym brzegu Pilicy są wywierzyska krasowe, wyrzucające wodę z podziemnych skał wapiennych. Piasek widoczny przez taflę krystalicznie czystej wody zadziwia niebieskozieloną barwą (jej odcienie są różne w zależności od pory roku i nasłonecznienia). Niepowtarzalny kolor Niebieskich Źródeł to także zasługa glaukonitu zawartego w wapiennym podłożu. Wokół źródeł będących jednym z najpięk- niejszych zjawisk przyrodniczych niżu polskiego poprowadzono ścieżkę dydaktyczną. Biegnie ona groblą spacerową od głównej bramy wejściowej do basenu wywierzyskowego. Wzdłuż całej trasy ustawiono tablice informacyjne z rysunkami i opisami gatunków roślin i zwierząt żyjących w rezerwacie.
Rzece poświęcony
Opuszczając rezerwat Niebieskie Źródła, niemal od razu wkraczamy na teren Skansenu Rzeki Pilicy, pierwszego i jak do tej pory jedynego w Polsce skansenu poświęconego rzece. Powstaje od 2000 r. i wciąż się rozbudowuje. Gromadzi najróżniejsze eksponaty: od carskiej… toalety, która służyła władcy podczas polowań w Puszczy Pilickiej w okolicach Spały, po największą w kraju ekspozycję młyńskich kamieni. Wnętrze dawnej „toytoyki” zdobią obecnie unikatowe fotografie i inne pamiątki z lat carskiej świetności Spały. Młyńskie kamienie pochodzą z nieistniejących już młynów wodnych w dorzeczu Pilicy. Najstarsze mają ponad 100 lat. Na podwórzu skansenu stoją m.in. niemieckie pojazdy wojskowe wydobyte z dna Pilicy, tj. 18-tonowy opancerzony ciągnik artyleryjski Luftwaffe i półgąsienicowy transporter Rosi (latem). O ich wojennej i współczesnej historii opowiada Andrzej Kobalczyk, dyrektor skansenu. W obiekcie, który co roku odwiedza kilkadziesiąt tysięcy turystów, zobaczymy także kolekcję „bractwa wiosła”, wystawy poświęcone bartnictwu lub wojennej sztuce okopowej.
Groty jakich mało
Wzgórze w Nagórzycach jest zbudowane z kwarcowego piasku połączonego lepiszczem z piaskową skałą – tak miękką, że z łatwością daje się skrobać. Dwa wieki temu okoliczna ludność zaczęła drążyć w piaskowcu podziemne wyrobiska, nazywane powszechnie grotami. Przez ostatnich kilkanaście lat były niedostępne dla turystów. Od postępującej dewastacji uchronił je Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego, dzięki któremu od najbliższego sezonu turystycznego w grotach zostanie udostępniona podziemna trasa turystyczna. Drewniane podesty zabezpieczone balustradami pozwolą na zwiedzanie pieczary. Będzie można nie tylko cieszyć oczy ich urodą, ale także zapoznać się z historią tego miejsca i metodami eksploatacji kwarcowego piasku. Obiekt udostępniony będzie przez cały rok i wejdzie w skład ekspozycji Skansenu Rzeki Pilicy. Pamiątką po wizycie w Tomaszowie pozostanie już nie tylko melodia i słowa wiersza Juliana Tuwima, ale także woreczek śnieżnobiałego, kwarcowego piasku.
Tekst: Agnieszka Łuczak
Rezerwat Niebieskie Źródła leży 2,5 km od centrum Tomaszowa. Dojazd z dworca PKP i PKS autobusem MZK nr 1, 10. Wstęp – bezpłatny. Skansen Rzeki Pilicy – bilet normalny/ulgowy: 4/3 zł. Zdobyte tytuły i wyróżnienia: Certyfikat za Najlepszy Produkt Turystyczny Roku 2005 – „Muzeum bez kapci” Polskiej Organizacji Turystycznej, „Perła w Koronie Ziemi Łódzkiej 2008”. W plebiscycie na 10 największych atrakcji turystycznych regionu łódzkiego przeprowadzonego przez portal internetowy www.naszemiasto.pl, „Przyjazny Brzeg” – nagroda przyznawana przez przedstawicieli PTTK, PZŻ, PZK, POT.
Skansen Rzeki Pilicy
97-200 Tomaszów Mazowiecki
ul. A.F. Modrzewskiego 9/11
tel. (44) 723-00-03.
www.tomaszow-maz.eu
www.skansenpilicy.pl
Tekst publikowany na łamach magazynu “Świat Podróże Kultura” w numerze listopad 2010 na str. 84-85.