W okolicach Warszawy nie brak miejsc zasługujących na uwagę. Nowatorskie, najbardziej atrakcyjne i przyjazne zostały laureatami konkursu „Najlepszy Produkt Turystyczny Województwa Mazowieckiego 2011”. Natomiast Żyrardów zdobył pierwsze miejsce w tegorocznej edycji konkursu „Najlepsze Europejskie Destynacje Turystyczne – EDEN”.
Muzeum Wsi Mazowieckiej w Sierpcu to m.in. niezwykły skansen. Wszystko jest tu fascynujące i kolorowe, bo w ożywianie dawnych tradycji angażują się ludzie z pasją. W każdą niedzielę można zobaczyć, dotknąć i poczuć, jak wyglądało wiejskie życie na Mazowszu. Od maja do września w 10 zagrodach chłopskich z przełomu XIX i XX w. odbywają się pokazy codziennych zajęć gospodarskich, zwyczajów i rzemiosła. Zobaczymy, jak kiedyś przygotowywano i wypiekano chleb, pobierano i wirowano miód, suszono zioła i zaplatano wianki, kiszono ogórki i kapustę, a także prano i maglowano bieliznę. W kolejnych zagrodach jest prezentowany barwny świat ludowej sztuki i artystycznego rzemiosła. Tutaj poznamy tajniki dawnych ginących zawodów. Dowiemy się, jak wykonywano potrzebne na co dzień przedmioty, np.: lepiono garnki, wyplatano kosze, haftowano ubrania, tkano chodniki, robiono beczki. Dobrze się tu wybrać na żniwa, wykopki. Wtedy można samemu wziąć czynny udział w pracach polowych i przekonać się, że z pozoru proste czynności wymagają dużej wprawy i siły. Nie mniej ciekawe imprezy plenerowe są organizowane wiosną. Obrzędy związane z pożegnaniem zimy oraz gry i zabawy wielkanocne dostarczają nie lada frajdy wszystkim uczestnikom, niezależnie od wieku. W okresie Wielkanocy i Bożego Narodzenia są prezentowane ciekawe ekspozycje obrazujące zwyczaje związane z najważniejszymi świętami. Muzeum istnieje już 40 lat i przez te lata bardzo się zmieniło. Na 60 hektarach zestawiono oryginalne chałupy i zabudowania gospodarcze, a także unikatowe obiekty sakralne, m.in. z okolic: Żuromina, Dębska, Słupi, Ostrowca, Zalesia, Rempina. Zwiedzający są witani po staropolsku – ludową muzyką i regionalnym, pysznym jedzeniem serwowanym w XIII-wiecznej karczmie Pohulanka.
www.mwmskansen.pl
Cud nad Wisłą kilkadziesiąt lat później
Już teraz zarezerwujmy sobie czas w połowie sierpnia przyszłego roku na obchody rocznicy Bitwy Warszawskiej 1920 roku w Ossowie koło Wołomina. Tegoroczne uroczystości pokazały, że na pewno warto. To właśnie na polach pod Ossowem rozegrała się jedna z najważniejszych bitew w historii świata. Znajdują się tam m.in. krzyż księdza Ignacego Skorupki, który postawiono w miejscu bohaterskiej śmierci duchownego, oraz cmentarz poległych wraz z upamiętniającym ich obeliskiem. Każdego roku 14 sierpnia kilka tysięcy widzów ma okazję obserwować rekonstrukcję bitwy z udziałem żołnierzy-aktorów w mundurach z epoki i efektami pirotechnicznymi. Oprócz batalii można także podziwiać konie i jeźdźców podczas Mistrzostw Polski Formacji Kawaleryjskich o Puchar Ministra Obrony Narodowej (konkurują m.in. w zbieraniu pierścieni za pomocą lancy) oraz zawodów w skokach przez przeszkody. Uroczystość, choć patriotyczna, ma charakter wielkiego festynu; można spodziewać się koncertów, turniejów i półmaratonu ulicznego. Warto zostać w Ossowie na dłużej, ponieważ okolica oferuje wiele możliwości pieszych wycieczek. W gminie Wołomin znajduje się sieć ciekawych szlaków turystycznych, a wśród nich „Krajoznawczy szlak przyrody i historii Ossów” i „Piesza obwodnica warszawska”, a także ścieżki dydaktyczne prowadzące przez miejsca związane z Bitwą Warszawską 1920; w samym Ossowie znajduje się makieta obrazująca przebieg walk. Przed przyjazdem koniecznie trzeba obejrzeć najnowszy film Jerzego Hoffmana!
www.bitwawarszawska.pl
„Opowieści z Narwi”
Kraina Narwi rozciąga się od Wisły po Niemen. Przekracza podziały administracyjne i obejmuje zasięgiem północno-wschodnią część Polski, a także część Litwy i Białorusi. Pradolina Bugu i Nurca, Mazury Południowe, Suwalszczyzna – Kraina jak Baśń, Kraina Jeziora Zegrzyńskiego, Kurpie Zielone oraz ziemia łomżyńska oferują wiele możliwości aktywnego wypoczynku z niesamowitą przyrodą w tle. Możemy wybierać między takim atrakcjami, jak: spływy kajakowe, rejsy gondolą, przejażdżki rowerowe, wyprawy na raki, warsztaty fotograficzne czy kurs gotowania soczewiaków – wszystkie do kupienia na zasadzie biletu-voucheru w lokalnych centrach informacji turystycznej. Narwiańska przyroda najbujniej rozkwita w okolicy Łomży, skąd niedaleko już do Biebrzańskiego Parku Narodowego, mekki przyrodników, a szczególnie ornitologów. Na Mazurach Południowych i Suwalszczyźnie królują jeziora, rzeki i strumienie, tworzące olbrzymią sieć wodną, rozległe kompleksy leśne, parki krajobrazowe oraz rezerwaty przyrody. Te krainy znają dobrze wszyscy wodniacy oraz rowerzyści i piechurzy. Każdego roku na nowo odkrywają je miłośnicy krzyżackich zamków i zabytków techniki. Z kolei zamieszkujący tereny Puszczy Zielonej Kurpie do dziś kultywują tradycje ludowe. W każdej gminie odbywają się ciekawe imprezy prezentujące folklor tych ziem, tj. „Wesele Kurpiowskie” i „Miodobranie Kurpiowskie”. Rzeki Bug i Nurzec zachęcają do spływów kajakowych. Meandry i zakola rzeki wijące się wśród pól i lasów stanowią ostoję dla wielu cennych gatunków zwierząt i ptaków. Z kajaków można przesiąść się na rower i zwiedzić zakątki Podlasia. Gwarancją udanego wypoczynku dla amatorów sportów wodnych są również okolice Jeziora Zegrzyńskiego, niedaleko którego znajdują się Pułtusk i Serock – należące do najstarszych polskich miast – oraz fortyfikacje z czasów napoleońskich, pruskich i carskich. Bez względu na to, którą z krain wchodzących w skład produktu „Opowieści z Narwi” wybierzemy, wszędzie czeka na nas przygoda.
narwia.eu, narwia.pl, www.narwia.org.pl
Produkty wyróżnione:
„Na szlaku Odrowążów” – Manor House w Chlewiskach
Siedem wieków przed powstaniem hutniczo-górniczego okręgu przemysłowego w Chlewiskach istniał już okazały pałac Odrowążów. Jedną z najstarszych rezydencji ziemiańskich w Polsce wzniesiono w pobliżu dwóch malowniczych stawów, które w XVII w. stały się częścią wspaniałego parku krajobrazowego z kamiennym kręgiem mocy. Dziś duma rodu Odrowążów należy do posiadłości Manor House, w skład której wchodzą: zabytkowa Stajnia Platera z XIX w., nowy budynek Term Zamkowych nawiązujący stylistycznie do zabytkowych obiektów oraz stadnina koni. W tej urządzonej ze smakiem posiadłości podczas jednodniowych wyjazdów integracyjnych wypoczywają firmy i grupy zorganizowane. Goście mają do wyboru siedem atrakcji na terenie kompleksu. W parku w cieniu starych drzew ukryto dziewięć drewnianych chat tworzących Witalną Wioskę SPA, oferujących m.in.: ruską banię, saunę fińską, saunę dymną ze słowiańskimi rytuałami. Nieocenione dla zdrowia i urody zabiegi wellness oraz ciekawe ceremonie czekają też na gości w łaźniach rzymskich. Ci, którzy nad bierny relaks przedkładają aktywny wypoczynek, mogą się sprawdzić podczas zawodów strzeleckich i warsztatów chodzenia po ogniu. Amatorom szlachetnych trunków z pewnością przypadnie do gustu degustacja miodów pitnych w pałacowych piwnicach, w towarzystwie mnicha opowiadającego o napojach i wirtuoza akordeonu. Niecodziennych przeżyć dostarczy koncert relaksacyjno-terapeutyczny na gongi tybetańskie i śpiewające misy. Natomiast na spragnionych odprężającej kąpieli w krystalicznie czystych wodach z jonami srebra czeka basen z licznymi atrakcjami, tj. rwąca rzeka, gejzery, masażery kręgosłupa. Nieodłączną częścią programu podczas pobytu w posiadłości Manor House jest zwiedzanie z przewodnikiem urokliwego Szydłowca, historycznego miasta nieodkrytego przez turystów, oraz Chlewisk.
www.naszlakuodrowazow.pl
Gospodarstwo Agroedukacyjne w Glinie
Wieś Glina leży na skraju Puszczy Białej, będącej ostoją 29 gatunków ptaków. Najciekawszym budynkiem we wsi jest autentyczna zagroda z lat trzydziestych XX w., w której państwo Kolanowscy założyli gospodarstwo agroedukacyjne. Do drewnianego domu mieszkalnego oraz zabudowań inwentarskich i gospodarczych prowadzi okazała drewniana brama wjazdowa. Siedlisko otaczają malownicze łąki i piękny las rosnący na skarpie, z której widać Bug meandrujący przez rozległą, zaciszną dolinę. Właściciele gospodarstwa z wykształcenia są pedagogami. Wierni swojemu powołaniu organizują dla starszych grup przedszkolnych i dzieci młodszych klas szkół podstawowych zielone lekcje. Podczas zajęć dzieci uczestniczą w życiu gospodarstwa, razem z właścicielami doglądają zwierząt hodowlanych. Karmią kozy, owce, kury. Pielęgnują i próbują doić kozy. Pracują w ogrodzie, sadzie i w polu, obserwując zmiany zachodzące w przyrodzie, zgodnie z rytmem pór roku. Dzieci poznają bogactwo i piękno przyrody, uczą się szacunku dla niej. Po lekcjach na uczniów czekają dodatkowe atrakcje – przejażdżka wozem konnym i ognisko z kiełbaskami Na życzenie gości organizowane są zajęcia umożliwiające poznanie życia lasu, łąki i terenów nadrzecznych. Zimą gospodarze zapraszają na kuligi z udziałem prawdziwych sań zaprzężonych w konie, latem na pikniki na łonie nieskażonej nadbużańskiej przyrody. Dużym powodzeniem cieszą się wakacyjne kiermasze produktów regionalnych połączone z pokazami dawnych rzemiosł i prac wiejskich. Wypoczywając w gospodarstwie, warto skosztować wyrobów będących jego chlubą, tj. świeżego mleka koziego oraz sporządzonych na jego bazie przetworów – sera i jogurtu. Smakują wyśmienicie!
www.zielonesiolo.pl, www.agroedukacja.edu.com.pl
Izba Pamiątkowa Guzikarstwa w Sochocinie
W Sochocinie położonym w powiecie płońskim, znajduje się nietypowa izba, o której z powodzeniem można powiedzieć, że… guzik ją obchodzi. Izba Pamięci Guzikarstwa, mieszcząca się w Gminnym Ośrodku Kultury, chroni przed zapomnieniem miejscowe tradycje związane właśnie z wyrobem guzików. Ciekawie zaaranżowana ekspozycja przedstawia zarówno stare guziki oraz maszyny do ich wytwarzania, jak i fotografie, dokumenty, pamiątki obrazujące przeszłość Sochocina. Inicjatorami powstania izby byli potomkowie guzikarzy sochocińskich. Sala wystawowa składa się z dwóch części. W pierwszej odwiedzający poznają historię miejscowości i jej tradycyjnego rzemiosła, zobaczą także ukaz carski, na mocy którego Sochocin stracił prawa miejskie, przeczytają wspomnienia dawnych guzikarzy. W części etnograficznej stylizowanej na pomieszczenie kuchenne z przełomu XIX i XX w. zostały zgromadzone przeróżne urządzenia służące do wyrabiania guzików z muszli, tj. borownia, tokarnia, dziurkarnia. Lokalną tradycję Sochocina przybliża również film przedstawiający proces wytwarzania guzików z muszli. W Izbie Guzikarskiej poczujemy się jak w skansenie, przywołamy klimat wsi, który dawno przeminął.
9 września br. w płockim spichlerzu miał miejsce wernisaż czasowej wystawy pt. „Sochocińskie guziki – ślad dawnej tradycji”. Obecnie ekspozycję można obejrzeć w Mazowieckim Ośrodku Doradztwa Rolniczego Oddział Poświętne w Płońsku. Potem odwiedzi ona inne miejsca na Mazowszu.
www.mazowsze.travel
Idealne miasto przemysłowe
Nie bez kozery Żyrardów został zwycięzcą tegorocznej edycji konkursu Komisji Europejskiej „Najlepsze Europejskie Destynacje Turystyczne – EDEN”, który stawia na rewitalizację produktów turystycnych. Miasto zwyciężyło, ponieważ najlepiej wykorzystuje potencjał turystyczny kryjący się w historycznej zabudowie przemysłowej. Rzeczywiście, wizytówką Żyrardowa jest zabytkowa osada fabryczna, która powstała w XIX w. na potrzeby Fabryki Wyrobów Lnianych, jednej z najprężniej działających w niegdysiejszej Europie. Na ową zabudowę składają się: osiedle robotnicze i wille dyrektorskie, budynki użyteczności publicznej. Budowle zostały wzniesione z czerwonej cegły i wyglądają jak wyjęte z reymontowskiej „Ziemi obiecanej”. Do dzisiejszych czasów zachowało się ponad 95 proc. pierwotnej zabudowy, toteż z łatwością można dostrzec regularną siatkę ulic oraz podział na części mieszkalną i przemysłową.
Podczas zwiedzania miasta warto zobaczyć najciekawsze zabytki, wśród których wyróżniają się: budynki dawnej fabryki wyrobów lnianych, odnowiona resursa i kręgielnia oraz Pałacyk Tyrolski, najstarszy reprezentacyjny budynek w Żyrardowie z 1871 r. Uwagę zwraca także górujący nad miastem kościół pw. Matki Bożej Pocieszenia z dwiema strzelistymi wieżami. Niemniej ciekawe jest Muzeum Mazowsza Zachodniego, w którym jest prezentowana m.in. panorama miasta z końca XIX w. Wycieczkę po Żyradowie ułatwia szlak turystyczny „Spacer po XIX-wiecznej osadzie fabrycznej”. Na zwolenników aktywnego wypoczynku czekają Wydmy Międzyborowskie na wschodzie miasta oraz Bolimowski Park Krajobrazowy na zachodzie.
www.zyrardow.pl
Tekst: Urszula Gabryelska, Joanna Stachowiak
Tekst publikowany na łamach magazynu “Świat Podróże Kultura” w numerze październik 2011 na str. 22-29.