Miasto malowniczo rozpostarte między pasmami Gór Świętokrzyskich można zwiedzać na wiele sposobów. Na spotkanie z historycznym dziedzictwem regionu zapraszają liczne muzea. Na tych, którzy wolą podziwiać przyrodę, czekają szlaki piesze i rowerowe.
Niezależnie od tego, czy lubimy spędzać czas wśród łąk i lasów, czy w pełnym gwaru mieście, pora spakować walizkę lub plecak i pojechać do Kielc. Na pierwsze spotkanie ze stolicą województwa świętokrzyskiego polecamy czerwony szlak miejski. Podczas wędrówki (do pokonania osiem kilometrów) poznamy najważniejsze zabytki Kielc, a przy okazji będziemy czynnie wypoczywać. Na szlaku wyznaczono ponad 30 miejsc, na które warto zwrócić uwagę. Czas, w jakim pokonamy tę drogę, zależy od tempa marszu i naszego zainteresowania poszczególnymi obiektami. Szlak rozpoczyna się i kończy przed dworcem PKP na pl. Niepodległości, skąd udajemy się na ul. Sienkiewicza. Reprezentacyjny deptak miasta wytyczony w latach 20. XX w. otacza szereg zabytkowych kamienic. Dochodzimy nim do mostku na Silnicy. Tu na symbolicznej ławeczce, siedzi Jan Karski, kurier Polskiego Państwa Podziemnego i autor raportu o ludobójstwie Żydów. Skręcając w lewo w ul. Planty, mijamy budynek nr 7/9, niemego świadka pogromu Żydów w lipcu 1946 r. Kilkadziesiąt metrów dalej przy al. IX Wieków Kielc stoi pomnik w kształcie menory upamiętniający Żydów z kieleckiego getta zamordowanych przez Niemców w 1942 r. Dochodzimy do ul. Koziej, która doprowadzi nas do niedawno odnowionego rynku. Otoczony kamienicami z XIX–XX w. zachował nieforemny kształt, jaki nadano mu w średniowieczu. W jednej z XVIII-wiecznych kamienic mieści się filia Muzeum Narodowego w Kielcach. Jego zbiory ukazują dziedzictwo kulturalne regionu świętokrzyskiego. Po ich obejrzeniu warto wstąpić na słodkie co nieco do kawiarni U Sołtyków mieszczącej się w rezydencji mieszczańskiej z XVIII w. Na chwilę zadumy możemy się zatrzymać w stojącym nieopodal kościele św. Wojciecha z 1763 r., który zdobią obrazy Jana Styki.
Zabawa u Artystów
Mijając pomnik autora „Trylogii” i pałacyk Hönigmana, przed którym rośnie 120-letni perełkowiec japoński, dochodzimy do świątyni ewangelicko-augsburskiej, będącej obecnie Ekumeniczną Świątynią Pokoju. Za nią, przy pl. Wolności, wznosi się okazały budynek Muzeum Zabawek i Zabawy. Gmach wieńczy wieżyczka z zegarem i nietypową „kukułką” – świętokrzyską czarownicą na miotle. Eksponaty zgromadzone w najstarszym i największym muzeum zabawek w Polsce to nie lada gratka dla miłośników dobrej zabawy, niezależnie od wieku. Z placu dochodzimy do ul. Sienkiewicza, przy której stoją pięknie odnowione klasycystyczne kamienice. Na ściętych narożnikach budynków otaczających placyk, zwany Sienkiewiczowską Dzielnicą Mieszkaniową, umieszczono wykonane techniką sgraffito portrety pisarzy związanych z ziemią kielecką: M. Reja, J. Kochanowskiego, St. Żeromskiego oraz H. Sienkiewicza. Mijając teatr im. St. Żeromskiego wyróżniający się pięknymi balkonami, wykonanymi w miejscowych odlewniach żeliwa, dochodzimy do pl. Artystów. Zdobiąca go nietypowa fontanna jest ulubionym miejscem spotkań kielczan. Nad placem górują pałac biskupi i katedra.
Wzgórze Muzeów
U podnóża wzgórza mijamy popiersie F. Chopina, źródełko Biruty z rzeźbą „Przysięga miłości”, a po prawej piękny park miejski. W drodze pod górę warto zwrócić uwagę na ciekawe budynki. Jeden z nich to wzniesiony w połowie XVIII w. Dom Praczki. Obecnie mieści się w nim Galeria Współczesnej Sztuki Sakralnej prezentująca obrazy, grafiki, fotografie i rysunki takich artystów, jak: J. Nowosielski, T. Kantor, J. Pastwa i A. Myjak. Tuż obok Domu Praczki wznosi się pałacyk Zielińskiego mieszczący Dom Środowisk Twórczych. Od wschodu do pałacyku przylega zespół zabudowań gospodarczych w XIX w. przekształconych na więzienie. W latach okupacji urzędowało tu gestapo, potem NKWD i UB. Do historii przeszła brawurowa akcja odbicia ok. 700 więźniów, którą przeprowadzili żołnierze AK pod dowództwem mjr. Antoniego Hedy „Szarego”. Od 1995 r. działa tu Muzeum Pamięci Narodowej. Ulica Zamkowa zaprowadzi nas do pałacu biskupów krakowskich, siedziby Muzeum Narodowego w Kielcach. Najlepiej zachowana rezydencja z epoki Wazów w Polsce skrywa w swym wnętrzu bogatą kolekcję obrazów polskich malarzy, m.in.: J. Chełmońskiego, W. Gersona, A. Gierymskiego, A. Grottgera, J. Kossaka, J. Malczewskiego, St. I. Witkiewicza oraz St. Wyspiańskiego. Takich zbiorów może pozazdrościć Kielcom większość większych miast w Polsce. Na wprost pałacu wznosi się wczesnobarokowa bazylika katedralna Wniebowzięcia NMP. Przy wejściu do świątyni uwagę zwraca cudowny obraz Matki Bożej Łaskawej Kieleckiej z ok. 1600 r. Sklepienia kościoła są pokryte polichromią uczniów Jana Matejki. Ołtarz główny pochodzący z pierwszej połowy XVIII w. zdobi obraz Wniebowzięcia NMP z ok. 1730 r. Najcenniejszym elementem wyposażenia nawy północnej jest płaskorzeźba Matki Bożej z Dzieciątkiem, wykonana z jednej bryły galeny wydobytej na pobliskiej Karczówce. W nawie południowej znajduje się nagrobek Elżbiety Zebrzydowskiej, arcydzieło renesansowej sztuki rzeźbiarskiej.
Od Kultury do natury
Naprzeciwko katedry, w budynku kurii biskupiej, mieści się Muzeum Diecezjalne. Wśród cennych eksponatów sztuki sakralnej z XIV–XVIII w. wyróżniają się m.in. kielich ufundowany przez Kazimierza Wielkiego i monstrancje wieżyczkowe z 2 poł. XV w. Za skwerem z pomnikiem żołnierzy AK mijamy budynek dawnego gimnazjum, w którym uczyli się znani pisarze, m.in.: A. Dygasiński, B. Prus, St. Żeromski i G. Herling-Grudziński. W gmachu gimnazjum mieści się Muzeum Lat Szkolnych Stefana Żeromskiego, a naprzeciwko wznosi się kryty gontem dworek Laszczyków – siedziba Muzeum Wsi Kieleckiej. Pełni wrażeń kulturalnych udajemy się na zasłużony odpoczynek do rezerwatu przyrody nieożywionej Kadzielnia, której atrakcją są liczne jaskinie. Z punktów widokowych roztacza się panorama na pasma górskie otaczające Kielce od południa z najwyższym szczytem Telegrafem (408 m n.p.m.). Widać też dolinę rzeki Bobrzy oraz Pasmo Zgórskie. Opuszczając Kadzielnię, mijamy Tablice Mojżeszowe, symbol wielokulturowości regionu świętokrzyskiego. Od Skweru Harcerskiego idziemy Aleją Sław, przy której stoi 40 odlanych z brązu popiersi wybitnych przedstawicieli sztuki i kultury, m.in.: E. Piaf, F. Kafki, T. Kantora, Cz. Niemena, Z. Herberta. Mijając pomnik „Harcerzom poległym za Ojczyznę”, udajemy się w stronę kościoła garnizonowego, ostatniego obiektu na szlaku. Pierwotnie była to cerkiew, co widać wyraźnie w bryle kościoła. Stąd już niedaleko do dworca PKP, początku naszej wędrówki.
Dojazd: pociągiem lub samochodem drogą 73, 74 i 786
Regionalne Centrum Informacji Turystycznej ul. Sienkiewicza 29 (przy pl. Artystów) www.swietokrzyskie.travel
Warto wiedzieć: Muzeum Zabawek i Zabawy: bilety/ tickets – 8/4 zł, www.muzeumzabawek.eu
Muzeum Narodowe: bilety / tickets – 10/ 5 zł, www.mnki.pl
Muzeum Lat Szkolnych Stefana Żeromskiego: bilet 4/ 2 zł, www.mnki.pl
Muzeum Diecezjalne: bilety – 7/5 zł, www.muzeum.kielce.pl
Galeria Współczesnej Sztuki Sakralnej w Domu Praczki: bilety – 5 /2 zł
Tekst: Elżbieta i Marek Wołoszyńscy
Tekst publikowany na łamach magazynu “Świat Podróże Kultura” w numerze kwiecień 2011 na str. 32-37.