W sąsiedztwie Włoszczowy leży niewielki Secemin. Nie brak tu ciekawych zabytków, a okoliczne lasy zachęcają do przejażdżek rowerowych i aktywnego wypoczynku nie tylko podczas weekendów.
Niespełna 15 km na południowy zachód od Włoszczowy leży niewielki Secemin. Historia niegdysiejszego miasta sięga XIII w. Secemin powstał w miejscu, które łączy naturalne walory obronne wynikające z położenia wśród lasów i bagien z korzystnym usytuowaniem na skrzyżowaniu szlaków handlowych. Osada swoją nazwę zawdzięcza otaczającym ją niegdyś bagnom, zwanych przez miejscowych sece.
Powstanie i rozwój miasta
Pierwszy raz Secemin jest wymieniany w dokumencie pochodzącym z 1268 r. wspominającym o spotkaniu Bolesława Wstydliwego z mnichem z klasztoru henrykowskiego. W 1395 r. Władysław Jagiełło nadał Secemin podstolemu krakowskiemu Piotrowi Szafrańcowi, który odegrał znaczącą rolę w doprowadzeniu do zaślubin Jagiełły z królową Jadwigą. Aż do początków XVII w. Secemin pozostawał własnością Szafrańców, którzy wznieśli tu obronną warownię. Rozwój i znaczenie miasto zawdzięczało głównie tej rodzinie – właścicielom zamku w Pieskowej Skale. W czasach reformacji właściciele Secemina przeszli na kalwinizm, a miasto było jednym z głównych ośrodków tego wyznania. Kościół zamieniono w zbór. W latach 1554–1962 znajdowała się tu siedziba superintendenta zborów małopolskich. W 1556 r. w secemińskim zborze odbył się słynny synod, na którym Piotr z Goniądza wystąpił z zaprzeczeniem dogmatu Trójcy Świętej. W synodzie uczestniczył m.in. Mikołaj Rej z Nagłowic. Na początku XVII w. miasto przeszło w ręce Dembińskich, a następnie Czarnockich, którzy w poł. XVIII w. na miejscu zniszczonej warowni wznieśli nowy, drewniany dwór. Ostatnimi właścicielami Secemina byli Lohmanowie, którzy w XIX w. gruntownie przebudowali dwór. Po II wojnie światowej zaczął on stopniowo popadać w ruinę, aż w końcu latach 70. został rozebrany, mimo sprzeciwu konserwatora zabytków. Jak wiele miast w świętokrzyskim Secemin utracił prawa miejskie w 1869 r., była to kara za wspieranie powstania styczniowego. Wspomnieniem miejskiej przeszłości Secemina jest częściowo zachowany dawny układ przestrzenny. Z centralnie usytuowanego dużego, czworobocznego rynku wybiega sześć ulic.
Zabytki i muzea
Najcenniejszym zabytkiem jest konsekrowany w 1402 r. kościół św. Katarzyny i św. Jana Ewangelisty ufundowany przez Piotra Szafrańca. We wnętrzu zachowały się zabytkowe epitafia (XVII–XIX w.). Od południa do świątyni przylega kruchta, nad nią kiedyś znajdowało się mieszkanie ministra kalwińskiego. W zewnętrzną ścianę kruchty wmurowano fragment kamiennego nagrobka z 2 poł. XVI w. z wyobrażeniem miecza i dwóch rękawic rycerskich. W północnej ścianie kościoła widać ślad po zamurowanych drzwiach, którymi według tradycji do zboru wjeżdżał na koniu Stanisław Szafraniec. Na zewnętrznych ścianach kościoła są widoczne liczne okrągłe wgłębienia, będące śladem rytualnego rozpalania ognia z użyciem świdra ogniowego. XVII-wieczny ołtarz główny zdobi obraz Matki Bożej Królowej Korony Polskiej. Po prawej stronie ołtarza znajduje się jedyna zachowana w kościele katolickim w Polsce tablica epitafijna ministra zboru ariańskiego Grzegorza Brocha z 1601 r. Nieopodal świątyni, wśród pozostałości parku dworskiego, wznosi się sztucznie usypany kopiec. To na nim zbudowano warownię Szafrańców, a następnie dworek. Przeprowadzone prace wykopaliskowe odsłoniły m.in. fragmenty masywnych kamiennych murów warowni oraz resztki ceramiki z późnego średniowiecza. Podczas spaceru po parku dworskim uwagę zwracają wspaniałe drzewa, niektóre okazy liczą nawet 150 lat. W izbie tradycji znajdującej się w budynku zespołu szkół mieści się niewielkie muzeum etnograficzno-historyczne. Wśród eksponatów znajdują się narzędzia gospodarcze, elementy wyposażenia domu, malarstwo ludowe, pamiątki z okresu II wojny światowej. Nie mniej bogate zbiory sprzętów gospodarczych, narzędzi i urządzeń rzemieślniczych zgromadzono w prywatnym muzeum państwa Krzysztofików (ul. Kolejowa 9). Przez Secemin przebiega żółty szlak rowerowy „Miejsca mocy”. Blisko 600-kilometrowa trasa tworzy zamkniętą pętlę i łączy najważniejsze miejsca kultu religijnego i obiekty sakralne w województwie świętokrzyskim. Okoliczne lasy przyciągają grzybiarzy i zwolenników aktywnego wypoczynku na łonie natury.
Dojazd: koleją do stacji Włoszczowa i z rynku busem lub PKS do Secemina.
Samochodem: drogą krajową 786 albo z Włoszczowej, albo z Koniecpola, lub 795 ze Szczekocin
Tekst: Elżbieta i Marek Wołoszyńscy
Tekst publikowany na łamach magazynu “Świat Podróże Kultura” w numerze kwiecień 2011 na str. 28-30.