Jest takie miejsce w naszym kraju, w którym gniew i radość przenikają się wzajemnie, tworząc niezwykłą eksplozję pozytywnej energii.
Według badań prawie siedem tysięcy Polaków codziennie żyje w Gniewie. Jednak nie szukają oni pomocy u psychologów. Nic nie sprawia im takiej radości jak wizyta turystów pragnących poznać średniowieczne zakamarki miasta.
Średniowieczny klimat
Gniew położony jest nad Wisłą między Grudziądzem a Tczewem. Etnicznie i kulturowo przynależy do Kociewia, niezwykle ciekawego regionu położonego we wschodniej części Borów Tucholskich, na lewym brzegu królowej polskich rzek.
Gniew, mimo upływu wielu stuleci, zachował średniowieczny układ ulic z dwiema gotyckimi dominantami – dawnym zamkiem krzyżackim oraz kościołem św. Mikołaja. Pierwszy obiekt jest doskonale widoczny z drogi krajowej nr 1 Gdańsk– – Bydgoszcz i stanowi zarazem największą outdoorową reklamę miasta. Bliskość tak ważnej trasy niweluje jakiekolwiek trudności związane z dojazdem.
Centrum Gniewu wyznacza czworoboczny plac Grunwaldzki z osadzonym pośrodku budynkiem ratusza. Rynek ze wszystkich stron otaczają urokliwe kamieniczki. Tym, co wyróżnia Gniew spośród innych miast Pomorza, są XV-wieczne „gniewskie leby”, czyli świetnie zachowane domy podcieniowe wznoszące się po zachodniej stronie rynku. Wśród krętych uliczek, zabytkowych kamienic, tajemniczych zakamarków jest wyczuwalny średniowieczny klimat.
Przy ulicy Sambora natrafimy na świetnie zachowane pierzeje domków z początku XIX w., niezwykle rzadki przykład zabudowy małomiasteczkowej usytuowanej poza głównym placem miejskim. Niedaleko stąd wznosi się gotycka fara św. Mikołaja. Kościół zbudowany przez Krzyżaków jest trójnawową świątynią halową (nawy boczne mają tę samą szerokość oraz wysokość co nawa główna). Od zachodu w fasadę została wkomponowana wieża. Najbardziej dekoracyjnym elementem świątyni jest schodowa attyka (osłaniająca dach) z niewielkimi niszami.
Krzyżacka dominanta
Na przełomie XIII i XIV w. nad brzegiem Wisły wzniesiono krzyżacki zamek komturowy. Klasyczna czworoboczna bryła z czterema wieżami w narożach i dziedzińcem była najważniejszą twierdzą zakonu po lewej stronie Wisły. Dziś, mimo upływu wielu wieków, nadal dominuje w gniewskim krajobrazie. Los nie obchodził się łagodnie z twierdzą – była siedzibą starostów polskich (w tym późniejszego króla Jana III Sobieskiego), magazynem zboża, więzieniem. W 1921 r. pożar mocno nadwyrężył wiekowe mury. O tym, jak mógłby wyglądać gniewski obiekt, gdyby nie zdecydowano się na jego odbudowę, można się przekonać w Radzyniu Chełmińskim. Główną atrakcją tego miasta jest bardzo podobny zamek na planie czworoboku, niestety w stanie trwałej ruiny.
Atrakcje Twierdzy
Obecnie teren zamkowo-pałacowy, do którego należy też Pałac Marysieńki, czyli rezydencja zbudowana przez Jana III Sobieskiego dla Marii Kazimiery, jest sceną wielu wydarzeń kulturalnych i biznesowych. W murach warowni działa muzeum (Oddział Muzeum Archeologicznego w Gdańsku), są organizowane liczne spektakle, rekonstrukcje historyczne i turnieje rycerskie.
W letnie weekendy odbywają się „Podróże w przeszłość”. Na dziedzińcu można spotkać wówczas braci zakonu krzyżackiego, a także wielu rzemieślników będących na usługach zamku, m.in: kowala, garncarza, snycerza, płatnerza. Na terenie kompleksu zamkowego działają dwie restauracje i hotel (Pałac Królowej Marysieńki), kaplica krzyżacka oraz pięć sal konferencyjnych, a wszystko to w wysokim standardzie. Spokój gotyckich murów sprzyja spotkaniom firmowym, szkoleniom oraz sympozjom naukowym.
Na drugim brzegu
Gniew stanowi doskonałą bazę wypadową na bliższe lub dalsze wycieczki. Na drugim brzegu Wisły wznoszą się najciekawsze budowle zakonu krzyżackiego. W Kwidzyniu – katedra św. Jana Ewangelisty i zamek kapituły pomezańskiej, w Grudziądzu – bazylika kolegiacka św. Mikołaja, a w Chełmnie – Kościół Wniebowzięcia NMP. Na północ droga prowadzi do najbardziej znanego krzyżackiego kompleksu zamkowego w Malborku.
Miłośnicy przyrody i ciszy znajdą ją na Pojezierzu Starogardzkim i w Borach Tucholskich. Sokole oko pośród sosen wypatrzy jelenie, sarny, dziki, bobry. Przy odrobinie szczęścia zobaczymy bielika, czaplę siwą lub niezwykle rzadkiego bociana czarnego.
Tekst: Piotr Żabowski
Urząd Miasta i Gminy Gniew
pl. Grunwaldzki 1, 83-140 Gniew
tel.: +48 (0) 58 535 22 56, faks: (58) 530 79 40
e-mail: sekretariat@gniew.pl
Dojazd: drogą krajową nr 1, z Warszawy – 286 km, z Gdańska – 65 km
Warto wiedzieć: Muzeum Archeologiczne w Gdańsku, Oddział w Gniewie–Zamek
ul. Zamkowa 3; bilet normalny/ulgowy – 10/8 zł
Pałac Marysieńki: nocleg ze śniadaniem w pokoju 2-osobowym – 180 zł
www.gniew.pl
www.zamek-gniew.pl
Tekst publikowany na łamach magazynu “Świat Podróże Kultura” w numerze czerwiec 2011 na str. 70-73.