Piękne krajobrazy, nieskażone środowisko, wyśmienita kuchnia oraz gościnni ludzie tworzą klimat sprzyjający zarówno czynnemu, jak i biernemu wypoczynkowi.
Powiat białostocki – jeden z największych w Polsce – jest niezwykle atrakcyjny turystycznie. O jego bogactwie przyrodniczym decydują lasy Puszczy Knyszyńskiej, malownicze meandry Narwi objęte ochroną Narwiańskiego Parku Narodowego i nieskażone środowisko. Szczycące się wielowiekową tradycją i unikalnymi zabytkami miasteczka doskonale uzupełniają przyrodnicze walory regionu. Na tych terenach od wieków współegzystowały różne narodowości, które pozostawiły po sobie bogatą spuściznę, także kulinarną. Kiszka ziemniaczana, duch puszczy (miejscowy trunek), chłodnik podlaski – to tylko niektóre z kulinarnych wizytówek powiatu. Piękne krajobrazy, wyśmienita kuchnia i gościnni mieszkańcy tworzą idylliczny klimat. Nic więc dziwnego, że żyje się tu – jak u Pana Boga za piecem.
Turyści lubiący aktywnie spędzać czas też nie będą się nudzić. Miłośnicy pieszych wędrówek mają do dyspozycji liczne szlaki wiodące przez puszczę i malownicze rezerwaty przyrody. Zwarte kompleksy leśne to raj dla zbieraczy jagód i grzybów. Nie zawiodą się także amatorzy turystyki konnej, rowerowej, a nawet narciarskiej.
Gospodarstwa agroturystyczne położone w malowniczych zakątkach oferują wypoczynek na łonie nieskażonej natury. Gospodarze dbają o to, aby goście ciekawie spędzali czas. Latem – bryczkami, zimą – na saniach dotrzemy do niedostępnych puszczańskich uroczysk.
W cieniu monastyru
Zaledwie 16 km od Białegostoku na rozległej polanie Puszczy Knyszyńskiej leży uzdrowisko Supraśl. To urocze miasteczko o wspaniałym mikroklimacie powstało w VI w. wokół klasztoru Bazylianów, a rozwinęło się w XIX w. dzięki powstającym tu fabrykom włókienniczym. Najcenniejszym zabytkiem Supraśla jest prawosławny klasztor Zwiastowania NMP, w skład którego wchodzą: barokowa brama-dzwonnica, zabudowania dawnego klasztoru z XVIII w., cerkiew Jana Teologa z XIX w. Przy wjeździe do Supraśla już z daleka widać odbudowane mury obronnej cerkwi Zwiastowania NMP. Ze świątyni zniszczonej w trakcie wojny ocalały fragmenty fresków. XVI-wieczne malowidła należą obecnie do najcenniejszych eksponatów Muzeum Ikon mieszczącego się w XVIII-wiecznym Pałacu Archimandrytów. W oświetlonych świecami wnętrzach nawiązujących do klimatu manastyru zgromadzono prawie 500 ikon.
Z czasów rozwoju przemysłu włókienniczego (przełom XVIII i XIX w.) pochodzą: dawna poczta i karczma oraz bogato zdobiony pałac Buchholtzów z XIX w. W zrekonstruowanym letnim dworku fabrykantów Zachertów swoją siedzibę ma Zarząd Parku Krajobrazowego Puszczy Knyszyńskiej.
Prawie 70 proc. powierzchni gminy Supraśl stanowią lasy Puszczy Knyszyńskiej, piękne bory sosnowo-świerkowe. Najcenniejsze fragmenty puszczy są chronione w sześciu rezerwatach przyrody: Budzisko, Surażkowo, Las Cieliczański, Krzemienne Góry, Jałówka, Krasne. Z Supraśla z łatwością można dojechać na rowerze do Arboretum im. Powstańców 1863 r. w Kopnej Górze stanowiącego niezwykłe zbiorowisko 500 gatunków roślin: chronionych, ozdobnych i leczniczych. Zobaczymy tu także założenia parkowe, w których są eksponowane obce gatunki drzew i krzewów.
Wśród szuwarów
Miasto i gmina Choroszcz leżą przy ważnym szlaku komunikacyjnym Warszawa-Białystok. Piękno tej ziemi najlepiej podziwiać, przemierzając szlaki wodne, piesze i rowerowe, a zimą – narciarskie.
Przepływająca przez gminę rzeka Narew tworzy gęstą sieć odnóg i starorzeczy. Takie środowisko upodobało sobie ponad 200 gatunków ptaków, wśród nich wiele bardzo rzadkich, jak: bąk błotniak, dubelt, krzywodziób, kuropatka. Na części rozlewisk powołano Narwiański Park Narodowy. Najbardziej interesującym obszarem parku jest część doliny rzeki pomiędzy Kruszewem, Kurowem i Radulami oraz punktem widokowym Przyczółek Zerwanego Mostu.
Na terenie gminy odnajdziemy 11 pomników przyrody, 129 zabytków historycznych oraz szereg tradycyjnych zagród i budynków wiejskich, a także liczne krzyże, kapliczki przydrożne, wiatraki.
Choroszcz szczyci się kilkoma cennymi zabytkami. Są wśród nich barokowy kościół i klasztor Dominikanów oraz neogotycka cerkiew pw. Matki Bożej Opiekuńczej z XIX w. W parku krajobrazowym stoi zrekonstruowany po wojnie XVIII-wieczny pałacyk. Obecnie w letniej rezydencji rodziny Branickich mieści się Muzeum Wnętrz Pałacowych, w którym można obejrzeć piękne meble, rzeźby, wyroby porcelanowe, zegary, lichtarze i kobierce.
Zwiedzając okolice Choroszczy, warto zatrzymać się przy położonej za wsią Kruszewo przydrożnej kaplicy z XVIII w. oraz przy wiatraku holender z 1936 r. Przy drodze z Choroszczy do Kruszewa wyrasta wzgórze Świtkowizna, na którym w przeszłości znajdował się Święty Gaj, miejsce kultu Świętowita.
Bociania gmina
Między parkami narodowymi Narwiańskim i Biebrzańskim leży gmina Tykocin oferująca wymarzone warunki do uprawiania turystyki aktywnej. Główne rzeki regionu – Narew i Biebrza – przyciągają kajakarzy, wędkarzy oraz amatorów obserwowania ptaków. Natomiast pobliskie lasy Puszczy Knyszyńskiej stanowią obietnicę wspaniałego wypoczynku dla miłośników przyrody, grzybiarzy i rowerzystów. Przez gminę przebiega rowerowy Podlaski Szlak Bociani. Czyste środowisko i dobre łowiska przyciągają na te tereny setki bocianów. Ptaki te szczególnie upodobały sobie Pentowo noszące tytuł Europejskiej Wioski Bocianiej. W rekordowym 2003 r. mieszkało tu 71 bocianów. Obserwację ptasich gniazd umożliwia wieża widokowa. Poza tym we wsi na uwagę zasługuje drewniany dworek z pocz. XX w. z autentycznym wyposażeniem wnętrz.
Judaika i barok
Najciekawszą miejscowością gminy jest Tykocin zwany dawniej perłą w koronie Rzeczypospolitej, a obecnie perłą polskiego baroku. Historia obeszła się z tym malowniczym miasteczkiem niezwykle łaskawie. Do dziś przetrwało wiele pamiątek bogatej przeszłości. Jedną z najcenniejszych jest alumnat wojskowy (dom dla weteranów wojennych) z lat 30. XVII w. Dużą wartość historyczną ma także pomnik z 1763 r. przedstawiający Stefana Czarnieckiego, dawnego właściciela Tykocina. Spośród zabytków sakralnych uwagę zwracają klasztor Bernardynów oraz późnobarokowy kościół pw. Trójcy Przenajświętszej, w którego bogato zdobionym wnętrzu znajdują się rokokowe organy z ok. 1760 r. Od niedawna można też zwiedzać zrekonstruowany współcześnie zamek nawiązujący do budowli z końca XV w. zniszczonej podczas potopu szwedzkiego. To w nim król August II Mocny ustanowił Order Orła Białego, najstarsze polskie odznaczenie.
Przed wojną ponad połowę ludności Tykocina stanowili Żydzi. Większość z nich została wymordowana przez hitlerowców. Po dawnych mieszkańcach zachowała się okazała barokowa synagoga z 1642 r., druga co do wielkości w Polsce. Obok niej stoi dom talmudyczny, w którym obecnie mieści się muzeum gromadzące pamiątki kultury żydowskiej oraz historii Tykocina. Ślady przeszłości odnajdziemy także na najstarszym na Podlasiu cmentarzu żydowskim z 1522 r.
Starostwo Powiatowe w Białymstoku
ul. Borsucza 2, 15-569 Białystok, woj. podlaskie
tel. + (48 85) 74 03 951, faks + (48 85) 74 03 982
e-mail: starosta@powiatbialostocki.pl
Tekst publikowany na łamach magazynu “Świat Podróże Kultura” w numerze czerwiec 2011 na str. 48-51.