Rok 2025 zapisał się w historii archeologii jako czas wyjątkowych odkryć na terenie Turcji. Od neolitycznych rytuałów Anatolii po podwodne ślady osmańskiej floty, kolejne znaleziska rzucają nowe światło na dzieje cywilizacji. Projekt „Dziedzictwo dla Przyszłości” nadał tym badaniom tempo i skalę niespotykaną od lat.
Anatolia
Turcja od dawna nazywana jest muzeum pod gołym niebem, a ubiegły rok tylko to potwierdził. Prace archeologiczne prowadzone w całym kraju przyniosły odkrycia z wielu epok, od neolitu po czasy osmańskie. Celem programu „Dziedzictwo dla Przyszłości” jest nie tylko poszerzenie badań, ale także udostępnienie ich wyników odwiedzającym stanowiska archeologiczne i badaczom z całego świata.
Neolit
Jednym z najważniejszych obszarów badań był projekt Taş Tepeler w prowincji Şanlıurfa, który w 2025 roku obchodził piątą rocznicę istnienia. W Karahantepe odkryto niewielkie naczynie z trzema figurkami zwierząt, uznawane za najstarsze trójwymiarowe przedstawienie narracji mitologicznej. Znaleziono tam także filar w kształcie litery T z wyrzeźbioną ludzką twarzą.
Równie ważne odkrycia miały miejsce w Göbeklitepe, wpisanym na listę UNESCO, gdzie natrafiono na ludzką postać wmurowaną w ścianę, pełniącą funkcję wotywną. W Sayburç odsłonięto rzeźbę zmarłego o charakterystycznie zaciśniętych ustach, a w Sefertepe dwa reliefy twarzy oraz dwustronny koralik z motywem ludzkim.
Troja
W Troi, na terenie prowincji Çanakkale, archeolodzy natrafili na złotą broszkę z wczesnej epoki brązu, datowaną na około 2500 rok p.n.e. Przedmiot, będący symbolem władzy i statusu społecznego, zachował się w wyjątkowo dobrym stanie. Towarzyszył mu unikatowy kamień z jadeitu, prawdopodobnie element luksusowego przedmiotu. To jedno z najważniejszych odkryć typologicznych ostatniego stulecia.
Morze
Podwodne badania w pobliżu Datçy w prowincji Muğla odsłoniły jedyny znany w Türkiye wrak osmańskiego statku z XVII wieku. Na jego pokładzie odnaleziono ponad 30 karabinów janczarskich, dziesiątki granatów, tysiące kul, największą w kraju kolekcję fajek do tytoniu z epoki osmańskiej oraz chińską porcelanę, świadczącą o dalekosiężnych kontaktach handlowych.
Bogowie
W Tavşanlı Höyük w prowincji Kütahya odkryto zestaw figurek bóstw sprzed 4500 lat. Posążki wykonane z marmuru, kości i terakoty znaleziono wokół paleniska. Układ znaleziska dostarcza nowych informacji o praktykach religijnych mieszkańców zachodniej Anatolii w epoce brązu.
Meduza
W Amasrze nad Morzem Czarnym, podczas renowacji rzymskiej stoa z II wieku n.e., archeolodzy odsłonili rzadką rzeźbę Meduzy. Przedstawiona z lekkim uśmiechem postać, znana z mitologii jako istota o wężowych włosach, była prawdopodobnie elementem dekoracyjnym pełniącym funkcję ochronną.
Efez
Na terenie starożytnego Efezu, wpisanego na listę UNESCO, odkryto terakotową kadzielnicę z reliefem egipskiego boga Serapisa. Inskrypcja pozwoliła powiązać ją z podobnym znaleziskiem z Domów Tarasowych, co wskazuje na istnienie lokalnego warsztatu lub rozwiniętą sieć handlu religijnymi artefaktami.
Chleb
W Topraktepe w prowincji Karaman archeolodzy natrafili na pięć zwęglonych bochenków chleba z VII–VIII wieku. Ozdobione motywami krzyża maltańskiego i wizerunkiem Jezusa, mogły służyć jako chleby eucharystyczne używane podczas wczesnochrześcijańskich obrzędów.
Spichlerze
W ruinach zamku Kevenli w prowincji Van odkryto 76 pitosów, wielkich naczyń glinianych z inskrypcjami klinowymi. Urartyjczycy wykorzystywali je do przechowywania zboża, oleju i płynów. To największy kompleks spichlerzy odkryty dotąd w tym regionie.
Odkrycia z 2025 roku potwierdzają wyjątkowe znaczenie Türkiye dla badań nad historią cywilizacji. Program „Dziedzictwo dla Przyszłości” zapowiada kolejne sezony intensywnych prac, które jeszcze nie raz zmienią to, co wiemy o przeszłości.