Do Bielska-Białej można przyjechać dla „małego Wiednia”. Można dla Reksia, Bolka i Lolka. Można też po prostu zobaczyć, co jest za miastem, skoro Beskidy zaczynają się niemal za rogiem. My podczas sierpniowego weekendu znaleźliśmy tu coś więcej: miasto, które jako pierwsza Polska Stolica Kultury naprawdę wyszło z kulturą na ulice.
Zacznijmy od Wiednia
Spacer najlepiej zacząć od centrum. Wystarczy zobaczyć kilka ulic, żeby zrozumieć, skąd wzięło się określenie „mały Wiedeń”. Teatr Polski zaprojektował wiedeński architekt Emil Ritter von Förster. Dworzec dostał neorenesansowe polichromie wykonane przez wiedeński warsztat
Wild&Weygand, a ratusz Białej zbudowano pod koniec XIX wieku według projektu Emanuela Rosta juniora.
Jest też Kamienica Pod Żabami. Na początku XX wieku działała tu winiarnia, więc na fasadzie pojawiły się żaby, beczka, kieliszki i mandolina. Taki szczegół mówi o mieście więcej niż długa lista zabytków.
Cztery rynki i tramwaj
W Bielsku-Białej są cztery rynki. A właściwie cztery miejsca określane przez miejską informację turystyczną jako rynki: Rynek, Plac Bolesława Chrobrego, Plac Wojska Polskiego i Plac Wolności. I właśnie dlatego mieszkańcy nie umawiają się po prostu „na rynku”. Trzeba powiedzieć, na którym. Miasto miało też tramwaj. I to elektryczny, w dodatku wcześniej niż Wiedeń. Bielskie tramwaje elektryczne ruszyły w 1895 roku, a w Wiedniu pierwszy pojawił się dopiero w 1897 roku.

Najważniejsze było włókiennictwo. Przez dziesięciolecia właśnie ono budowało zamożność miasta. Dziś można wstąpić do Starej Fabryki i obejrzeć dawne maszyny, tkaniny oraz poznać historie ludzi, którzy przy nich pracowali. Stała ekspozycja „Od włókiennictwa do małego Fiata” pokazuje dzieje bielsko-bialskiego przemysłu, a wśród eksponatów są urządzenia wykorzystywane niegdyś w miejscowych zakładach włókienniczych.
Maluch i szybowiec
Z Bielskiem związane są też dwie rzeczy, które na pierwszy rzut oka trudno połączyć: Fiat 126p i szybowce. Maluchy produkowano tutaj przez 27 lat, od 1973 do 2000 roku. Samochód stał się jednym z symboli miasta i do dziś można go tu spotkać w kilku miejscach.
Równie długą historię mają w Bielsku-Białej także szybowce. Szybowcowy Zakład Doświadczalny działał tu od 1946 roku, z szybownictwem do dziś związane jest też lotnisko w Aleksandrowicach. W 2026 roku miasto świętowało 80-lecie SZD.
Reksio też jest stąd
Potem pojawiają się bohaterowie, których przedstawiać nie trzeba. Reksio, Bolek i Lolek są związani ze Studiem Filmów Rysunkowych w Bielsku-Białej, które stało się ich domem i miejscem powstawania kolejnych animacji. Pomniki dobranockowych bohaterów można spotkać podczas spaceru po centrum, a przy ulicy Cieszyńskiej działa Centrum Bajki i Animacji OKO. Można tam zobaczyć, jak powstawały polskie animacje. I chyba właśnie wtedy najlepiej widać, że bajkowa historia miasta wcale nie jest dodatkiem do jego historii przemysłowej. Jedno i drugie wspólnie tworzyło opowieść o mieście.
Sierpień należał do kultury
W 2026 roku Bielsko-Biała zostało pierwszą Polską Stolicą Kultury. Program obejmuje ponad sto wydarzeń, ale podczas sierpniowego weekendu najbardziej było widać to, co działo się w centrum. Ulica Zamkowa została zamknięta dla samochodów i przez cztery weekendy oraz jeden tydzień działała jako Miejska Promenada Kultury. Były warsztaty, spotkania, muzyka, potańcówki i miejsca, w których można było po prostu usiąść. Pod koniec miesiąca pojawił się Art Square z instalacjami artystycznymi, warsztatami, muzyką i przestrzenią do odpoczynku.

A na finał przyszła „Carmen” Teatru Polskiego. Plenerowe przedstawienie z udziałem około 200 wykonawców połączyło solistów operowych, aktorów Teatru Polskiego i Teatru Lalek Banialuka, orkiestrę, chór oraz tancerzy. Spektakle odbyły się 28 i 30 sierpnia.
Bielsko jeszcze nas zaskoczy
Sierpień się skończył, ale w Bielsku-Białej rok Polskiej Stolicy Kultury wciąż trwa. Już 26 i 27 września odbędzie się SOUNDESIGN – festiwal poświęcony powstawaniu muzyki, sound designu i kompozycji do obrazu.
Od 2 do 4 października Bielsko-Biała będzie pierwszym przystankiem Wędrującego Festiwalu. Sztuka wyjdzie wtedy poza galerie i sale koncertowe: wydarzenia zaplanowano m.in. na targowisku, parkingach, w dawnej hali bankowej i na Dębowcu.
W dniach 8–10 października odbędzie się 29. Festiwal Kompozytorów Polskich „Głosy miasta”, który opowie historię Bielska-Białej poprzez muzykę. A w listopadzie, od 4 do 8, wróci Jazzowa Jesień.
Rok zakończą 11–13 grudnia Święta na Starówce, a 12 grudnia podczas specjalnej ceremonii Bielsko-Biała przekaże tytuł Polskiej Stolicy Kultury Katowicom, którym łatwo nie będzie, bo jeśli chodzi o kulturę – Bielsko-Biała wysoko zawiesiło poprzeczkę.
