Dwadzieścia wozów złota, tajemnicza studnia, jaskinie, w których miał zaginąć zakonny skarb i średniowieczne kaplice pamiętające czasy rycerzy w białych płaszczach. Templariusze pozostawili na ziemiach polskich ślady, które do dziś rozpalają wyobraźnię. Wybraliśmy pięć punktów na mapie, gdzie prawdziwa historia templariuszy zderza się z legendą, a zwykły spacer zamienia się w wyprawę tropem średniowiecznej tajemnicy.

Chwarszczany. Dwadzieścia wozów złota i studnia

Na pierwszy przystanek wybieramy Chwarszczany w Zachodniopomorskiem. W niewielkiej wsi stoi XIII-wieczna kaplica templariuszy, pozostałość dawnej komandorii, czyli ośrodka, z którego zakonnicy zarządzali swoimi dobrami. Jej surowa bryła i ceglane partie murów kryją historię, która sięga głębiej, niż mogłoby się wydawać na pierwszy rzut oka.

Lokalne opowieści prowadzą prosto do skarbu. Według jednej z wersji, gdy zakon znalazł się w niebezpieczeństwie, jego majątek został przewieziony w bezpieczne miejsce. W legendzie mowa nawet o dwudziestu wozach wypełnionych kosztownościami. Inne podania wskazują na studnię, która miała prowadzić do podziemnego przejścia, oraz skarb zatopiony w dawnym jeziorze. Brzmi jak gotowy scenariusz przygodowego filmu. Tyle że do dziś nie znaleziono potwierdzenia, że skarb tu w ogóle był.

Dowodem na to mogą być podziemia kaplicy, które na podstawie badań archeologicznych uznano za krypty. Czy prowadził z nich tunel? Czy przechowywano w nich złoto? Nie wiadomo.

Do Chwarszczan warto przyjechać dla samej kaplicy, średniowiecznej architektury i atmosfery miejsca owianego tajemnicą. To doskonały punkt wypadowy do dalszej podróży śladami templariuszy po Pomorzu Zachodnim.

i

Czaplinek Gród o nazwie, jak hasło do tajnego świata

Na Pojezierzu Drawskim templariusze pojawili się w 1286 roku, sprowadzeni przez księcia wielkopolskiego Przemysła II. Wśród jezior i lasów zakonnicy założyli ośrodek znany jako Tempelburg, czyli gród świątynny. Nazwa ta przetrwała w dawnych zapisach i przypomina o rycerskiej przeszłości okolicy.

Zakon nie przybył tu wyłącznie po to, by modlić się za kamiennymi murami. Templariusze zarządzali dobrami, rozwijali osadnictwo i umacniali swoją pozycję na pograniczu. W 1345 roku ich majątek przejęli joannici, a dziesięć lat później gród świątynny został spalony podczas konfliktu politycznego.

Co z tajemnicą? Przede wszystkim nieznana jest dokładna lokalizacja siedziby rycerzy Świątyni. Według lokalnej tradycji zamek stał na wzniesieniu zajmowanym obecnie przez Kościół Świętej Trójcy. Nie zachowały się jednak zabudowania dawnej komandorii, a samą lokalizację należy traktować z ostrożnością.

Czaplinek najlepiej zwiedzać bez pośpiechu, łącząc historyczne poszukiwania ze spacerem nad jeziorami Drawsko i Czaplino. Warto również wybrać się do Starego Drawska, gdzie nad wodami stoi Zamek Drahim, związany z joannitami. To propozycja dla tych, którzy lubią, gdy wakacyjna trasa prowadzi przez kilka epok i zostawia miejsce na własne pytania.

Rurka Kaplica z granitowych bloków i pamięć o zaginionej komandorii

W Rurce, w powiecie gryfińskim, zachowała się jedna z najciekawszych pamiątek po templariuszach na Pomorzu Zachodnim. To XIII-wieczna kaplica wzniesiona z precyzyjnie obrobionych granitowych ciosów. Prosta, kamienna bryła, wąskie okna i ostrołukowy portal pozwalają wyobrazić sobie czasy, gdy w okolicy działał zakonny ośrodek.

Początki komandorii wiąże się z nadaniami księcia Barnima I z pierwszej połowy XIII wieku. Templariusze otrzymali tu ziemię, zarządzali dobrami i organizowali swoje zaplecze. Komandoria była częścią sieci placówek rozrzuconych po Pomorzu, Śląsku i Wielkopolsce.

Największą niespodzianką jest kontrast między trwałością stojącej do dziś kaplicy a przemianami, które dotknęły cały kompleks. W 1873 roku świątynię poważnie przebudowano i urządzono w niej gorzelnię. Sakralna budowla stała się częścią gospodarczego krajobrazu, a jej wcześniejsza funkcja z czasem zeszła na dalszy plan.

W opowieściach o templariuszach łatwo dopisać do takich miejsc tajne przejścia i ukryte kosztowności. W przypadku Rurki warto jednak skupić się na tym, co rzeczywiście przetrwało: kamiennej architekturze, średniowiecznej historii i śladach kolejnych użytkowników budowli. Rurka to miejsce, które szczególnie zachwyci osoby szukające zabytków poza głównymi szlakami turystycznymi.

]

Oleśnica Mała historia, którą trzeba odczytać na nowo

Na Dolnym Śląsku, niedaleko Oławy, leży Oleśnica Mała. Dziś uwagę przyciąga tu rozległy zespół pałacowy, ale historia tego miejsca sięga znacznie dalej niż epoka rezydencji arystokratycznych. W pierwszej połowie XIII wieku działała tu komandoria templariuszy związana z nadaniami księcia Henryka Brodatego.

Po rozwiązaniu zakonu w 1312 roku majątek przejęli joannici. Pozostali w Oleśnicy Małej przez stulecia, aż do sekularyzacji dóbr kościelnych na początku XIX wieku. Później dawna siedziba zakonna przeszła kolejne przemiany, a jej dzieje nawarstwiały się pod przebudowywanymi murami.

W 2026 roku o Oleśnicy Małej zrobiło się głośniej za sprawą badań architektonicznych, które przyniosły nowe materialne ślady działalności templariuszy. To ważna informacja dla wszystkich, których fascynują historyczne zagadki: nie trzeba odnaleźć skrzyni ze złotem, by zmienić sposób opowiadania o przeszłości. Wystarczy odkryć element budowli, którego pochodzenia wcześniej nie rozumiano. Zagadką więc pozostaje tu architektura: co zachowało się z pierwotnej siedziby, jak wyglądała i jak zmieniała się przez kolejne stulecia.

Warto zaplanować wizytę z uwzględnieniem zasad udostępniania zespołu pałacowego, ponieważ obiekt pełni również funkcje użytkowe. To miejsce dla podróżników, którzy lubią odkrywać historię warstwa po warstwie, zamiast poprzestawać na pierwszym wrażeniu.

Wojcieszów Skarb, który zniknął w Górach Kaczawskich

W Wojcieszowie na Dolnym Śląsku historia templariuszy przybiera formę opowieści o rycerskiej przysiędze, zakazanej miłości i złocie. Legendę o skarbie można nawet znaleźć na oficjalnej stronie miasta. Występują w niej rycerz Bożywoj, jego córka Bogdara oraz Domenicus z Gosseto – ten ostatni związany z komandorią templariuszy w Chojnowie.

Według podania, w 1312 roku, gdy zakon chylił się ku upadkowi, Domenicus miał przekazać swojemu giermkowi Silvestrowi pieczę nad cennym depozytem. Wkrótce w okolicy doszło do napadu na tabor templariuszy, lecz napastnicy nie znaleźli skarbu. Bożywoj podejrzewał, że kosztowności ukryto w jednej z jaskiń w rejonie góry Połom. Podobno sam go odnalazł, a Silvestro próbował odzyskać go, prosząc w zamian o rękę jego córki.

Czy złoto naprawdę spoczywało w jaskini? Nie znajdziemy na to potwierdzenia, a opowieść pochodzi ze zbioru legend Karkonoszy i okolic.

Wojcieszów jest jednak znakomitym miejscem spotkań dla miłośników tajemnic. Poznawanie miejscowych podań z pewności wzbogacą spacery po Górach Kaczawskich, zwanych Krainą Wygasłych Wulkanów. W okolicy wapiennych wzgórz i skalnych formacji łatwo zrozumieć, dlaczego wyobraźnia dawnych mieszkańców chętnie umieszczała tu ukryte skarby.